{"id":7740,"date":"2022-04-10T08:28:53","date_gmt":"2022-04-10T07:28:53","guid":{"rendered":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/?p=7740"},"modified":"2024-02-27T13:15:55","modified_gmt":"2024-02-27T11:15:55","slug":"hoofdstuk-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/geld-gaat-nooit-over-geld\/hoofdstuk-2\/","title":{"rendered":"Hoofdstuk 2. Dit is geen economieles"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"has-text-align-center wp-block-paragraph\">\u2014<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-style-default is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Wanneer je iets wilt haasten, betekent het dat je er niet langer om geeft en dat je door wilt naar andere dingen.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u2014 Robert Pirsig, <em>Zen and the Art of Motorcycle Maintenance<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center wp-block-paragraph\">\u2014<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Sacred Economics <\/em>werd de start van mijn ontdekkingstocht in de wondere wereld van geld. Deze tocht heeft me in ieder geval twee dingen gegeven:<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns is-not-stacked-on-mobile is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-7387b849 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:33.33%\">\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-thumbnail is-resized\"><img decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/05\/2.01-5-Symbooltjes-als-bulletpoints-1-150x150.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-9217 lazyload\" width=\"38\" height=\"38\"><noscript><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/05\/2.01-5-Symbooltjes-als-bulletpoints-1-150x150.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-9217\" width=\"38\" height=\"38\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/05\/2.01-5-Symbooltjes-als-bulletpoints-1-150x150.png 150w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/05\/2.01-5-Symbooltjes-als-bulletpoints-1-12x12.png 12w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/05\/2.01-5-Symbooltjes-als-bulletpoints-1.png 213w\" sizes=\"(max-width: 38px) 100vw, 38px\" \/><\/noscript><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:66.66%\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Begrip over het gemak waarmee we onszelf kleineren, elkaar manipuleren en de wereld stuk maken.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns is-not-stacked-on-mobile is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-7387b849 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:33.33%\">\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-thumbnail is-resized\"><img decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/05\/2.01-5-Symbooltjes-als-bulletpoints-2-150x150.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-9218 lazyload\" width=\"38\" height=\"38\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/05\/2.01-5-Symbooltjes-als-bulletpoints-2-150x150.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-9218\" width=\"38\" height=\"38\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/05\/2.01-5-Symbooltjes-als-bulletpoints-2-150x150.png 150w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/05\/2.01-5-Symbooltjes-als-bulletpoints-2-12x12.png 12w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/05\/2.01-5-Symbooltjes-als-bulletpoints-2.png 215w\" sizes=\"(max-width: 38px) 100vw, 38px\" \/><\/noscript><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:66.66%\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bevestiging van wat ik als kind al voelde, namelijk dat dingen niet nou eenmaal zo zijn \u2014 en dat ze <mark style=\"background-color:rgba(0, 0, 0, 0)\" class=\"has-inline-color has-cyan-bluish-gray-color\">on<\/mark>voorstelbaar veel mooier kunnen.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Veel van mijn begrip heb ik te danken aan wat ons niet wordt verteld in de klas. Daarom (en voordat ik verderga met de persoonlijke vertelling van mijn ontdekkingstocht) deze geen-economieles, die ik wil starten met een basisvraag:<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:40px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center wp-block-paragraph\">Wat is geld eigenlijk?<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:40px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Oftewel: waar praten we over, wanneer we het hebben over iets dat ons leven zo lijkt te beheersen?<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nadat deze vraag is beantwoord, wil ik ingaan op de spelregels van een systeem dat niet weet wanneer meer genoeg is, om vervolgens te kijken naar onze werking met dit systeem. Door deze route te volgen, hoop ik je aan het eind van dit hoofdstuk over twee zaken (meer) helderheid te hebben gegeven:<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns is-not-stacked-on-mobile is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-7387b849 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:33.33%\">\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-thumbnail is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/05\/2.01-6-Symbooltjes-als-bulletpoints-1-150x150.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-9219 lazyload\" width=\"38\" height=\"38\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/05\/2.01-6-Symbooltjes-als-bulletpoints-1-150x150.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-9219\" width=\"38\" height=\"38\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/05\/2.01-6-Symbooltjes-als-bulletpoints-1-150x150.png 150w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/05\/2.01-6-Symbooltjes-als-bulletpoints-1-12x12.png 12w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/05\/2.01-6-Symbooltjes-als-bulletpoints-1.png 215w\" sizes=\"(max-width: 38px) 100vw, 38px\" \/><\/noscript><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:66.66%\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De zogenaamd positieve gevolgen van economische groei en concurrentie.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns is-not-stacked-on-mobile is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-7387b849 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:33.33%\">\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-thumbnail is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/05\/2.01-6-Symbooltjes-als-bulletpoints-2-150x150.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-9220 lazyload\" width=\"38\" height=\"38\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/05\/2.01-6-Symbooltjes-als-bulletpoints-2-150x150.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-9220\" width=\"38\" height=\"38\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/05\/2.01-6-Symbooltjes-als-bulletpoints-2-150x150.png 150w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/05\/2.01-6-Symbooltjes-als-bulletpoints-2-12x12.png 12w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/05\/2.01-6-Symbooltjes-als-bulletpoints-2.png 214w\" sizes=\"(max-width: 38px) 100vw, 38px\" \/><\/noscript><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:66.66%\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De onderliggende patronen die deze gevolgen cre\u00ebren, in stand houden en vergroten.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De inzichten die ik heb opgedaan, sterken me nog steeds om beperkende patronen door te prikken en los te laten. Wellicht doen ze hetzelfde voor jou.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:40px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-css-opacity is-style-dots\"\/>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<!--nextpage-->\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Wat is <mark style=\"background-color:rgba(0, 0, 0, 0)\" class=\"has-inline-color has-cyan-bluish-gray-color\">er misgegaan met<\/mark> geld?<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<div style=\"height:15px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u2018Wat is er misgegaan met dit prachtige idee genaamd geld, dat menselijke talenten kan verbinden met menselijke behoeften?\u2019<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dit is de eerste vraag die Charles Eisenstein stelt in zijn boek <em>Sacred Economics<\/em>. Ik vind het een mooie, krachtige vraag. Geld als prachtig idee. Een instrument dat ons helpt om dingen te ruilen en mensen met elkaar te verbinden. Een talisman waarmee we creativiteit aanwakkeren, dromen helpen waarmaken en zelfs dankbaarheid en liefde kunnen schenken.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">In de vraag zit ook een oplossing: maak van geld weer een prachtig idee. Maar als er een oplossing nodig is, wat is er dan misgegaan met geld?<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><span style=\"text-decoration: underline;\">Is<\/span> er iets mis met geld?<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mijn korte antwoord nu: nee. Geld is wat het is door wat wij ervan maken, elke dag weer, en over dit maken hebben we meer te zeggen dan de meeste mensen denken. Maar om zelf tot dit besef te komen, had ik eerst helemaal naar de basis te gaan.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:40px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-css-opacity is-style-dots\"\/>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<!--nextpage-->\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>Het verhaal van het dorp<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<div style=\"height:10px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Stel, je woont met een groep mensen in een dorp. Jullie verbouwen samen voedsel, melken koeien en maken spullen. Je ruilt, helpt en geeft wat je over hebt. Verse melk wil je immers niet laten verzuren, en als jij een keer te weinig hebt, zal er vast iemand zijn met een overschot.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.02-families-1024x356.png\" alt=\"Families die spullen met elkaar ruilen\" class=\"wp-image-7770 lazyload\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"356\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.02-families-1024x356.png\" alt=\"Families die spullen met elkaar ruilen\" class=\"wp-image-7770\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.02-families-1024x356.png 1024w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.02-families-300x104.png 300w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.02-families-768x267.png 768w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.02-families-18x6.png 18w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.02-families.png 1474w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/noscript><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dit werkt. Er is altijd genoeg, nooit teveel en meer is ook niet nodig. Jullie doen het samen, vertrouwen elkaar en daar bouwen jullie op.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Op een dag loopt een man het dorp in. Hij draagt een cr\u00e8mekleurig pak en zwarte lakschoenen. Hij verkent het dorp, praat met een aantal dorpelingen en roept vervolgens een bijeenkomst in het leven.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u2018Wat jullie doen slaat nergens op\u2019, zegt hij resoluut. \u2018Jullie maken het leven veel te moeilijk. Ik wil jullie graag helpen.\u2019<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Niemand in het dorp vindt het leven moeilijk, maar dingen kunnen misschien wel makkelijker. Je luistert naar wat de man te vertellen heeft.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u2018Ik heb een innovatief idee\u2019, zegt hij. \u2018Elk gezin in dit dorp krijgt van mij tien briefjes. Op elk briefje staan de woorden \u201ctien euro\u201d. Vanaf nu gebruiken jullie die briefjes om te onderhandelen en te ruilen.\u2019<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.03-man-met-de-lakschoentjes-tekstballon-met-tien-briefjes-en-spullen-1024x245.png\" alt=\"Man met de lakschoentjes, met tien geldbriefjes en spullen om te ruilen\" class=\"wp-image-7771 lazyload\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"245\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.03-man-met-de-lakschoentjes-tekstballon-met-tien-briefjes-en-spullen-1024x245.png\" alt=\"Man met de lakschoentjes, met tien geldbriefjes en spullen om te ruilen\" class=\"wp-image-7771\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.03-man-met-de-lakschoentjes-tekstballon-met-tien-briefjes-en-spullen-1024x245.png 1024w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.03-man-met-de-lakschoentjes-tekstballon-met-tien-briefjes-en-spullen-300x72.png 300w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.03-man-met-de-lakschoentjes-tekstballon-met-tien-briefjes-en-spullen-768x184.png 768w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.03-man-met-de-lakschoentjes-tekstballon-met-tien-briefjes-en-spullen-18x4.png 18w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.03-man-met-de-lakschoentjes-tekstballon-met-tien-briefjes-en-spullen.png 1458w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/noscript><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jij en je mededorpelingen kijken verbaasd. Ruilen kennen jullie, maar \u2018onderhandelen\u2019? Geen idee wat dat betekent en ook niet waar het toe dient. En trouwens, moeten die briefjes geruild worden? Kunnen ze niet ook gegeven worden?<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De man ziet er uit alsof hij weet waarover hij praat, dus jullie besluiten zijn idee te proberen.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Een paar dagen later zijn jullie enthousiast. Hoeveel makkelijker is het om te ruilen met een middel dat niets weegt en overal voor ingezet kan worden? De bakker hoef je niet meer te vragen of hij wel een kip wil voor het brood dat je bij hem haalt; je geeft hem gewoon zo\u2019n briefje!<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Weer een paar dagen later beginnen jullie twee dingen te merken:<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns is-not-stacked-on-mobile is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-7387b849 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:33.33%\">\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-thumbnail is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/05\/2.03-5-Symbooltjes-als-bulletpoints-1-150x150.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-9226 lazyload\" width=\"38\" height=\"38\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/05\/2.03-5-Symbooltjes-als-bulletpoints-1-150x150.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-9226\" width=\"38\" height=\"38\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/05\/2.03-5-Symbooltjes-als-bulletpoints-1-150x150.png 150w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/05\/2.03-5-Symbooltjes-als-bulletpoints-1-12x12.png 12w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/05\/2.03-5-Symbooltjes-als-bulletpoints-1.png 223w\" sizes=\"(max-width: 38px) 100vw, 38px\" \/><\/noscript><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:66.66%\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Overschotten worden niet zomaar meer weggegeven. Ergens is dat logisch, want waarom zou je nu iets weggeven als je er straksmisschien zo\u2019n briefje voor kunt krijgen? En andersom, waarom zou je nu een briefje geven voor zaken die je op dit moment niet nodig hebt?<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns is-not-stacked-on-mobile is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-7387b849 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:33.33%\">\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-thumbnail is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/05\/2.03-5-Symbooltjes-als-bulletpoints-2-150x150.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-9227 lazyload\" width=\"38\" height=\"38\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/05\/2.03-5-Symbooltjes-als-bulletpoints-2-150x150.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-9227\" width=\"38\" height=\"38\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/05\/2.03-5-Symbooltjes-als-bulletpoints-2-150x150.png 150w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/05\/2.03-5-Symbooltjes-als-bulletpoints-2-12x12.png 12w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/05\/2.03-5-Symbooltjes-als-bulletpoints-2.png 217w\" sizes=\"(max-width: 38px) 100vw, 38px\" \/><\/noscript><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:66.66%\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Vertrouwen in elkaar begint plaats te maken voor vertrouwen in die briefjes. Het vertrouwen dat als jij iets geeft, dat het op de \u00e9\u00e9n of andere manier z\u2019n werk zal doen en zowel voor jou als voor het geheel zal zorgen, begint plaats te maken voor een verwachting: de verwachting dat je een briefje \u2018krijgt\u2019 voor zaken die je \u2018geeft\u2019.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De eerste melk verzuurt en wordt waardeloos. Dat is nog nooit gebeurd, maar elk voordeel heeft zo z\u2019n nadeel, toch?<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De man met de lakschoenen heeft jullie gang van zaken gadegeslagen. \u2018Dit gaat best lekker,\u2019 verklaart hij, \u2018ik kan weer gaan. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8216;O, nog \u00e9\u00e9n ding: over een week kom ik terug en dan wil ik dat elk gezin me elf briefjes van tien euro laat zien. Dat elfde briefje geven jullie aan mij, als waardering voor de vooruitgang die ik mogelijk heb gemaakt.\u2019<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-medium is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.04-man-met-de-lakschoentjes-tekstballon-met-tien-briefjes-plus-elfde-briefje-300x212.png\" alt=\"Man met de lakschoentjes met tien geldbriefjes, plus een elfde briefje in het rood\" class=\"wp-image-7772 lazyload\" width=\"225\" height=\"159\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.04-man-met-de-lakschoentjes-tekstballon-met-tien-briefjes-plus-elfde-briefje-300x212.png\" alt=\"Man met de lakschoentjes met tien geldbriefjes, plus een elfde briefje in het rood\" class=\"wp-image-7772\" width=\"225\" height=\"159\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.04-man-met-de-lakschoentjes-tekstballon-met-tien-briefjes-plus-elfde-briefje-300x212.png 300w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.04-man-met-de-lakschoentjes-tekstballon-met-tien-briefjes-plus-elfde-briefje-18x12.png 18w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.04-man-met-de-lakschoentjes-tekstballon-met-tien-briefjes-plus-elfde-briefje.png 506w\" sizes=\"(max-width: 225px) 100vw, 225px\" \/><\/noscript><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u2018Maar,\u2019 vraagt een dorpsgenoot perplex, \u2018waar moet dat elfde briefje vandaan komen?\u2019<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De man tovert een geruststellende glimlach op zijn gezicht.<br>\u2014\u2018Dat zullen jullie vanzelf zien.\u2019<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hij draait zich om en loopt het dorp uit.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Stel dat dit elfde briefje van tien euro niet wordt bijgemaakt. Stel daarnaast dat er geen briefjes van buitenaf het dorp in stromen. Elk elfde briefje dient uit jullie eigen zak te komen. Stel tenslotte dat afspraak afspraak is: ieder gezin m\u00f3et dat elfde briefje kunnen overhandigen, anders zwaait er wat.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.05-tien-families-met-elk-tien-briefjes-omringd-door-prikkeldraad-en-een-klok-met-op-12-uur-het-elfde-rode-briefje-602x1024.png\" alt=\"Tien families met ieder tien briefjes, omringd door prikkeldraad. Bovenaan hangt een klok die op vijf voor twaalf staat, met een rood geldbriefje op de plek van het cijfer twaalf.\" class=\"wp-image-7773 lazyload\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"602\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.05-tien-families-met-elk-tien-briefjes-omringd-door-prikkeldraad-en-een-klok-met-op-12-uur-het-elfde-rode-briefje-602x1024.png\" alt=\"Tien families met ieder tien briefjes, omringd door prikkeldraad. Bovenaan hangt een klok die op vijf voor twaalf staat, met een rood geldbriefje op de plek van het cijfer twaalf.\" class=\"wp-image-7773\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.05-tien-families-met-elk-tien-briefjes-omringd-door-prikkeldraad-en-een-klok-met-op-12-uur-het-elfde-rode-briefje-602x1024.png 602w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.05-tien-families-met-elk-tien-briefjes-omringd-door-prikkeldraad-en-een-klok-met-op-12-uur-het-elfde-rode-briefje-176x300.png 176w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.05-tien-families-met-elk-tien-briefjes-omringd-door-prikkeldraad-en-een-klok-met-op-12-uur-het-elfde-rode-briefje-768x1306.png 768w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.05-tien-families-met-elk-tien-briefjes-omringd-door-prikkeldraad-en-een-klok-met-op-12-uur-het-elfde-rode-briefje-903x1536.png 903w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.05-tien-families-met-elk-tien-briefjes-omringd-door-prikkeldraad-en-een-klok-met-op-12-uur-het-elfde-rode-briefje-1204x2048.png 1204w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.05-tien-families-met-elk-tien-briefjes-omringd-door-prikkeldraad-en-een-klok-met-op-12-uur-het-elfde-rode-briefje-7x12.png 7w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.05-tien-families-met-elk-tien-briefjes-omringd-door-prikkeldraad-en-een-klok-met-op-12-uur-het-elfde-rode-briefje.png 1489w\" sizes=\"(max-width: 602px) 100vw, 602px\" \/><\/noscript><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Voordat je de bladzijde omslaat: wat voor situatie zie je ontstaan?<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hoe zou je je daarbij voelen?<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:40px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-css-opacity is-style-dots\"\/>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<!--nextpage-->\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.06-acht-families-met-elk-elf-briefjes-elfde-briefjes-in-het-rood-e\u0301e\u0301n-familie-met-twaalf-briefjes-elfde-en-twaalfde-in-het-rood-e\u0301e\u0301n-familie-vervaagt-2-587x1024.png\" alt=\"Acht families met elk elf briefjes, het elfde briefje is rood); \u00e9\u00e9n familie heeft twaalf briefjes (het elfde en twaalfde zijn rood); \u00e9\u00e9n familie is weg.\" class=\"wp-image-7801 lazyload\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"587\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.06-acht-families-met-elk-elf-briefjes-elfde-briefjes-in-het-rood-e\u0301e\u0301n-familie-met-twaalf-briefjes-elfde-en-twaalfde-in-het-rood-e\u0301e\u0301n-familie-vervaagt-2-587x1024.png\" alt=\"Acht families met elk elf briefjes, het elfde briefje is rood); \u00e9\u00e9n familie heeft twaalf briefjes (het elfde en twaalfde zijn rood); \u00e9\u00e9n familie is weg.\" class=\"wp-image-7801\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.06-acht-families-met-elk-elf-briefjes-elfde-briefjes-in-het-rood-e\u0301e\u0301n-familie-met-twaalf-briefjes-elfde-en-twaalfde-in-het-rood-e\u0301e\u0301n-familie-vervaagt-2-587x1024.png 587w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.06-acht-families-met-elk-elf-briefjes-elfde-briefjes-in-het-rood-e\u0301e\u0301n-familie-met-twaalf-briefjes-elfde-en-twaalfde-in-het-rood-e\u0301e\u0301n-familie-vervaagt-2-172x300.png 172w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.06-acht-families-met-elk-elf-briefjes-elfde-briefjes-in-het-rood-e\u0301e\u0301n-familie-met-twaalf-briefjes-elfde-en-twaalfde-in-het-rood-e\u0301e\u0301n-familie-vervaagt-2-768x1340.png 768w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.06-acht-families-met-elk-elf-briefjes-elfde-briefjes-in-het-rood-e\u0301e\u0301n-familie-met-twaalf-briefjes-elfde-en-twaalfde-in-het-rood-e\u0301e\u0301n-familie-vervaagt-2-880x1536.png 880w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.06-acht-families-met-elk-elf-briefjes-elfde-briefjes-in-het-rood-e\u0301e\u0301n-familie-met-twaalf-briefjes-elfde-en-twaalfde-in-het-rood-e\u0301e\u0301n-familie-vervaagt-2-1174x2048.png 1174w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.06-acht-families-met-elk-elf-briefjes-elfde-briefjes-in-het-rood-e\u0301e\u0301n-familie-met-twaalf-briefjes-elfde-en-twaalfde-in-het-rood-e\u0301e\u0301n-familie-vervaagt-2-7x12.png 7w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.06-acht-families-met-elk-elf-briefjes-elfde-briefjes-in-het-rood-e\u0301e\u0301n-familie-met-twaalf-briefjes-elfde-en-twaalfde-in-het-rood-e\u0301e\u0301n-familie-vervaagt-2.png 1492w\" sizes=\"(max-width: 587px) 100vw, 587px\" \/><\/noscript><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:40px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-css-opacity is-style-dots\"\/>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<!--nextpage-->\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">In wezen is dit hoe ons geldsysteem werkt.<sup id=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-1\" class=\"modern-footnotes-footnote modern-footnotes-footnote--expands-on-desktop \" data-mfn=\"1\" data-mfn-post-scope=\"00000000000012980000000000000000_7740\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-1\">1<\/a><\/sup><span role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"1\">Het verhaal van het dorp is ge\u00efnspireerd op twee verhalen: \u2018The Eleventh Round\u2019 uit Bernard Lietaers boek <em>The Future of Money<\/em> en het verhaal van de schelpen uit Heidi Leenaarts\u2019 boek <em>Onze economie opnieuw uitvinden<\/em>. Voor dat laatste boek, zie <a href=\"http:\/\/UnitedEconomy.nl\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">UnitedEconomy.nl<\/a>.<\/span><\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hoe zou het verhaal verder gaan? Tot nu toe vertoont het trekken van een klassiek sprookje: er was eens een dorp waar iedereen gelukkig was, tot een kwaadaardig figuur de boel kwam besodemieteren.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Als ik deze lijn doortrek, blijkt het kwaad meestal geen kwaad te zijn, maar een beproeving. De helden moeten dit zelf ontdekken. Door het onheil van buiten te lijf te gaan, komen ze het onheil in henzelf tegen. Ze beginnen ruzie te maken, raken verdeeld en werken tegen in plaats van met elkaar. Net wanneer alle hoop verloren lijkt, zien ze in wat ze doen. Ze beseffen dat ze het onheil maar op \u00e9\u00e9n manier kunnen trotseren: door zich te verenigen. Ze leren hun les, overstijgen een innerlijke blokkade en worden sterker, wijzer en heler.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">In sommige verhalen ruimen de helden het onheil niet eens meer uit de weg. Menig draak die aan het eind van het sprookje een waardevol en geliefd onderdeel van de heldenkring is geworden. Tijd voor een groot dorpsfeest.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Laat ik deze verhaallijn nu naast die van de zogenaamde echte wereld leggen. Ons onheil is geld. Tenminste, dat is wat we ervan maken wanneer we geld, banken, bankiers en geldbobo\u2019s de schuld geven van alles wat er mis is. Immers: \u2018zij\u2019 besodemieteren ons en \u2018zij\u2019 maken de wereld kapot.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Maar wat als de man met de lakschoenen niet de boef van het verhaal is? Wat als geld, banken, bankiers en mensen met vermogen niet de oorzaak zijn van al het kwaad? Wat als er een dieperliggende, onzichtbare oorzaak is, \u00e9\u00e9n waar de zogenaamde boeven van deze wereld slechts een exponent van zijn?<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Deze vragen wil ik stap voor stap beantwoorden, te beginnen bij wat het dorp ontbeert: dat elfde briefje.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:40px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-css-opacity is-style-dots\"\/>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<!--nextpage-->\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>Ruilen met rente<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<div style=\"height:10px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dat elfde briefje van tien euro, dat niet bijgemaakt wordt en wel terugmoet naar de man met de lakschoenen, heet ook wel \u2018rente\u2019. En zodra rente het verhaal in komt, beginnen spelers hun gedrag te veranderen. Kon jij je spullen eerst nog ruilen voor evenveel andere spullen,<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.07-1-tien-spullen-ruilen-voor-tien-spullen.png\" alt=\"Tien spullen nu die je kunt ruilen voor tien spullen straks\" class=\"wp-image-7775 lazyload\" width=\"500\" height=\"61\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.07-1-tien-spullen-ruilen-voor-tien-spullen.png\" alt=\"Tien spullen nu die je kunt ruilen voor tien spullen straks\" class=\"wp-image-7775\" width=\"500\" height=\"61\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.07-1-tien-spullen-ruilen-voor-tien-spullen.png 999w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.07-1-tien-spullen-ruilen-voor-tien-spullen-300x36.png 300w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.07-1-tien-spullen-ruilen-voor-tien-spullen-768x93.png 768w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.07-1-tien-spullen-ruilen-voor-tien-spullen-18x2.png 18w\" sizes=\"(max-width: 500px) 100vw, 500px\" \/><\/noscript><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">moet je de spullen die je nu hebt opeens zien te ruilen voor <mark style=\"background-color:rgba(0, 0, 0, 0)\" class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">meer<\/mark> spullen straks.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.07-2-tien-spullen-ruilen-voor-tien-elf-spullen.png\" alt=\"Tien spullen nu met tien briefjes van tien euro, ruilen voor elf spullen straks met elf briefjes van tien euro (elfde briefje en elfde spul zijn rood).\" class=\"wp-image-7776 lazyload\" width=\"552\" height=\"142\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.07-2-tien-spullen-ruilen-voor-tien-elf-spullen.png\" alt=\"Tien spullen nu met tien briefjes van tien euro, ruilen voor elf spullen straks met elf briefjes van tien euro (elfde briefje en elfde spul zijn rood).\" class=\"wp-image-7776\" width=\"552\" height=\"142\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.07-2-tien-spullen-ruilen-voor-tien-elf-spullen.png 1104w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.07-2-tien-spullen-ruilen-voor-tien-elf-spullen-300x77.png 300w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.07-2-tien-spullen-ruilen-voor-tien-elf-spullen-1024x263.png 1024w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.07-2-tien-spullen-ruilen-voor-tien-elf-spullen-768x198.png 768w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.07-2-tien-spullen-ruilen-voor-tien-elf-spullen-18x5.png 18w\" sizes=\"(max-width: 552px) 100vw, 552px\" \/><\/noscript><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Het extra briefje dat je straks moet ophoesten, cre\u00ebert een tekort. Of beter gezegd: een illusie van tekort. De man met de lakschoenen verandert immers niets wezenlijks aan de situatie in het dorp. Het is de afspraak die hij in het leven roept, samen met jullie akkoord op de afspraak, die een tekort cre\u00ebert. Net had je nog genoeg; opeens heb je te weinig. Net wist je nog niet wat \u2018onderhandelen\u2019 betekent; opeens is onderhandelen noodzaak.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hier valt van alles op aan te merken. Bij mij komt in ieder geval het volgende op:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li>\u2018Ik heb helemaal geen geld geleend. Mijn geld is van mij, dus niemand die een elfde briefje bij me kan komen halen.\u2019<\/li>\n\n\n\n<li>De wereld stopt niet bij de grenzen van het dorp. Spullen kunnen we bijmaken en geld is altijd wel ergens te vinden. Hoezo tekort?<\/li>\n\n\n\n<li>Ok\u00e9, we moeten straks meer dan nu. Wat is er mis met meer? Waarom genoegen nemen met wat er is als we dingen ook mooier, sneller en meer kunnen maken? Daar hebben we toch talenten voor?<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<div style=\"height:15px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Laat ik alle drie deze opmerkingen ontleden, te beginnen bij de eerste.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:80px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>\u2018Ik heb helemaal geen geld geleend.\u2019<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<div style=\"height:10px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De woorden \u2018rente\u2019 en \u2018lening\u2019 zijn in veel gevallen met elkaar getrouwd. Bij een lening hoort schuld en bij schuld moet je rente betalen. Zonder lening heb je geen schuld en betaal je dus ook geen rente, zou je zeggen.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">In de wereld van geld gaat deze logica niet op. Geld in je portemonnee en op je bankrekening, geleend of niet, is namelijk een schuld. Met bijbehorende renteverplichting.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hoe kan dit?<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Geld wordt bijna overal ter wereld geboren als een rentedragende schuld. Elke euro, dollar, yen, pond enzovoorts is in omloop gekomen doordat iemand ergens geld leende van een bank, met rente. Nagenoeg al het geld dat in omloop is, moet dus vroeg of laat terug naar een bank, met rente.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u2018Nou en?\u2019 kun je dan vragen. \u2018Wat kunnen die paar procent me maken?\u2019<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Meer dan veel mensen denken. Stel bijvoorbeeld dat je een huis wilt kopen en daarvoor een lening afsluit met een looptijd van dertig jaar. Dan heb je aan het eind van de rit twee tot twee\u00ebnhalf keer het door jou geleende bedrag mogen terugbetalen. Een paar procent, bovenop een paar procent en dat elk jaar opnieuw, wordt vanzelf een berg.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.08-huis-met-anderhalf-keer-huis-in-stippellijntjes.png\" alt=\"Een huis met twee\u00ebneenhalf huis in het rood erbij (het eerste rode huis \u2018schaduwt\u2019 het zwarte huis).\" class=\"wp-image-7777 lazyload\" width=\"181\" height=\"69\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.08-huis-met-anderhalf-keer-huis-in-stippellijntjes.png\" alt=\"Een huis met twee\u00ebneenhalf huis in het rood erbij (het eerste rode huis \u2018schaduwt\u2019 het zwarte huis).\" class=\"wp-image-7777\" width=\"181\" height=\"69\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.08-huis-met-anderhalf-keer-huis-in-stippellijntjes.png 725w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.08-huis-met-anderhalf-keer-huis-in-stippellijntjes-300x113.png 300w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.08-huis-met-anderhalf-keer-huis-in-stippellijntjes-18x7.png 18w\" sizes=\"(max-width: 181px) 100vw, 181px\" \/><\/noscript><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nu is het zo dat je zelf besluit om een lening af te sluiten. Hoe vrij of onvrij je je ook voelt bij het aangaan van de afspraak, jij gaat ermee akkoord dat je meer moet teruggeven dan je ontvangt. Je kunt dus besluiten om geen lening af te sluiten. Daarnaast kun je besluiten dat het je een worst zal wezen dat jouw geld een rentedragende schuld is. Jij bepaalt zelf wat je ermee doet en niemand die het van je terug kan vragen.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Logisch, zou ook ik zeggen. Er is alleen nog een andere vorm van rente, waar je volgens mij niet moedwillig voor hebt getekend.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.09-ballonnen-met-daarin-tekst-\u2018inflatie.png\" alt=\"Ballonnen met daarin tekst \u2018inflatie\u2019\" class=\"wp-image-7778 lazyload\" width=\"163\" height=\"118\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.09-ballonnen-met-daarin-tekst-\u2018inflatie.png\" alt=\"Ballonnen met daarin tekst \u2018inflatie\u2019\" class=\"wp-image-7778\" width=\"163\" height=\"118\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.09-ballonnen-met-daarin-tekst-\u2018inflatie.png 325w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.09-ballonnen-met-daarin-tekst-\u2018inflatie-300x218.png 300w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.09-ballonnen-met-daarin-tekst-\u2018inflatie-18x12.png 18w\" sizes=\"(max-width: 163px) 100vw, 163px\" \/><\/noscript><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Inflatie is zo normaal dat bijna niemand er vragen bij stelt. Als kind wist ik bijvoorbeeld al dat het niet lang zou duren voordat een dubbele raket geen vijfendertig guldencent (omgerekend zo\u2019n vijftien eurocent) maar veertig guldencent zou kosten. De waaromvraag stelde ik niet. Dingen worden gewoon elk jaar duurder.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Een kwart eeuw later ben ik benieuwd naar de dubbele-raketkoers. Een korte speurtocht op internet brengt me bij het volgende:<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.10-raketten-en-prijzen.png\" alt=\"Kleine jongen met een dubbele raket die \u20ac0,15 kost; daarnaast een grote jongen met een enkele raket die \u20ac0,60 kost\" class=\"wp-image-7779 lazyload\" width=\"452\" height=\"262\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.10-raketten-en-prijzen.png\" alt=\"Kleine jongen met een dubbele raket die \u20ac0,15 kost; daarnaast een grote jongen met een enkele raket die \u20ac0,60 kost\" class=\"wp-image-7779\" width=\"452\" height=\"262\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.10-raketten-en-prijzen.png 904w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.10-raketten-en-prijzen-300x174.png 300w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.10-raketten-en-prijzen-768x444.png 768w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.10-raketten-en-prijzen-18x10.png 18w\" sizes=\"(max-width: 452px) 100vw, 452px\" \/><\/noscript><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Vier keer zoveel voor de helft van hetzelfde. Gewoon, omdat dingen elk jaar duurder worden. Logisch toch?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><br>Ehm\u2026<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nee.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Of wel.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u2026<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Eigenlijk hebben we geen idee.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Experts vermoeden dat inflatie optreedt wanneer de hoeveelheid geld in een land sneller groeit dan de economische productie van dat land. De redenatie hierachter gaat als volgt: wanneer mensen meer kunnen kopen, gaan ze meestal ook meer kopen. Als er dan niet evenveel meer dingen worden gemaakt, willen mensen meer kopen dan er verkocht kan worden. Bij veel ondernemers en winkeliers gaat dan een lampje branden: \u2018Ok\u00e9, als mensen zo graag willen en ik heb niet meer dan ik heb, gooi ik mijn prijzen omhoog. Verdien ik lekker meer.\u2019<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kortom: zodra je meer geld nodig hebt voor hetzelfde product, gaat de koopkracht van je geld omlaag.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dit werkt op alle terreinen door. Wanneer er bijvoorbeeld meer huizenkopers zijn dan huizen te koop, gaan de vraagprijzen van huizen omhoog. Huizenkopers zien dit gebeuren, gaan over elkaar heen bieden en doen de huizenprijzen verder stijgen. Huizenbezitters zien deze verdere stijging gebeuren, zetten hun huis te koop, doen een extra schepje bovenop de prijs die ze denken te kunnen krijgen, enzovoorts.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nu wil de grap dat ondernemers, winkeliers, makelaars en huizenbezitters hun prijzen sowieso elk jaar verhogen. Dingen worden immers elk jaar duurder, ook voor mensen die dingen verkopen, dus daar kun je je maar beter op voorbereiden.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kortom: dingen worden elk jaar duurder omdat men verwacht dat dingen elk jaar duurder worden.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zijn dit de twee oorzaken van inflatie? Zijn er misschien nog meer? Ik ben nog niemand tegengekomen die het weet. Wel bekend is dat centrale banken de neiging hebben om inflatie te promoten en zelfs te be\u00efnvloeden. Bij inflatie doen winkeliers en ondernemers namelijk hun prijzen omhoog. En als prijzen stijgen, gaan mensen harder werken om hetzelfde te kunnen blijven kopen. En als mensen harder gaan werken, gaat de economie harder groeien.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Waarom willen we dat de economie harder groeit? Daar kom ik later in dit hoofdstuk op terug. Voor nu wil ik zeggen dat inflatie leuk is bedacht, tot we de medaille omdraaien. Inflatie betekent namelijk dat \u2018ons\u2019 geld voortdurend minder waard wordt. Anders gezegd: bij een vast inkomen worden we elk jaar armer.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Inflatie is rente in vermomming. Geld gebruiken, betekent feitelijk dat je ruilt met rente.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.11-ruilen-met-rente.png\" alt=\"Spullen en geld nu ruilen voor meer spullen en meer geld straks\" class=\"wp-image-7780 lazyload\" width=\"605\" height=\"95\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.11-ruilen-met-rente.png\" alt=\"Spullen en geld nu ruilen voor meer spullen en meer geld straks\" class=\"wp-image-7780\" width=\"605\" height=\"95\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.11-ruilen-met-rente.png 1210w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.11-ruilen-met-rente-300x47.png 300w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.11-ruilen-met-rente-1024x160.png 1024w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.11-ruilen-met-rente-768x120.png 768w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.11-ruilen-met-rente-18x3.png 18w\" sizes=\"(max-width: 605px) 100vw, 605px\" \/><\/noscript><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u2018Wacht eens even\u2019, zou je nu kunnen zeggen. \u2018Wat als ik geen geld heb geleend \u00e9n er is op dit moment geen inflatie? Dan betaal ik toch geen rente?\u2019<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Helaas.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bedrijven sluiten vaak een lening af om dingen te kunnen kopen, zodat ze producten kunnen maken of diensten kunnen leveren. Omdat bedrijven bijna altijd samenwerken met andere bedrijven, loopt er van grondstof naar eindproduct een hele keten van leningen.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.12-grondstof-naar-eindproduct-1024x354.png\" alt=\"Van grondstof naar eindproduct in de winkel. Bij elke stap staat geld, plus een rentehoeveelheid in het rood.\" class=\"wp-image-7781 lazyload\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"354\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.12-grondstof-naar-eindproduct-1024x354.png\" alt=\"Van grondstof naar eindproduct in de winkel. Bij elke stap staat geld, plus een rentehoeveelheid in het rood.\" class=\"wp-image-7781\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.12-grondstof-naar-eindproduct-1024x354.png 1024w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.12-grondstof-naar-eindproduct-300x104.png 300w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.12-grondstof-naar-eindproduct-768x266.png 768w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.12-grondstof-naar-eindproduct-18x6.png 18w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.12-grondstof-naar-eindproduct.png 1460w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/noscript><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tegen de tijd dat producten en diensten in een winkel liggen, bestaat gemiddeld 35 tot 40 procent van de prijs uit een doorberekende rentelast, zo blijkt uit onderzoek.<sup id=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-2\" class=\"modern-footnotes-footnote modern-footnotes-footnote--expands-on-desktop \" data-mfn=\"2\" data-mfn-post-scope=\"00000000000012980000000000000000_7740\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-2\">2<\/a><\/sup><span role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"2\">Deze cijfers komen uit Margrit Kennedy\u2019s boek <em>Occupy Money<\/em>. Ze baseert zich op een onderzoek uit 2006. Rente kennende, zal het percentage inmiddels hoger zijn dan 35 tot 40 procent. Meer over haar boek vind je op <a href=\"http:\/\/Newsociety.com\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Newsociety.com<\/a>.<\/span> Met andere woorden: 35 tot 40 procent van al het geld dat wij uitgeven, wordt gebruikt om rente op leningen terug te betalen. Dus zelfs als we geen geld lenen, er geen inflatie is en we alleen maar onschuldig winkelen, verhuist een flink deel van \u2018ons\u2019 geld van de winkelstraat naar een schuldeiser.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nu kunnen we ook hier geen probleem van maken. \u2018Waarom niet even wachten tot iedereen netjes zijn lening heeft afbetaald?\u2019 kunnen we bijvoorbeeld vragen.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Helaas. Geen optie. Tenminste, niet met het geld dat momenteel in omloop is.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Aan alles dat wereldwijd gemaakt en verkocht wordt, kleeft bijna drie keer zoveel schuld. Met andere woorden: voor elke euro, pond, yen, dollar enzovoorts die van handen wisselt, moeten er bijna drie terug naar een bank.<sup id=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-3\" class=\"modern-footnotes-footnote modern-footnotes-footnote--expands-on-desktop \" data-mfn=\"3\" data-mfn-post-scope=\"00000000000012980000000000000000_7740\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-3\">3<\/a><\/sup><span role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"3\"><em>McKinsey Global Institute<\/em>, een bedrijf dat zich onder andere bezighoudt met soep maken van de wereldeconomie, presenteerde deze berekening aan het begin van 2015. Rente kennende zal het inmiddels om meer gaan dan drie keer zoveel schuld. Het volledige artikel, \u2018Debt and (not much) deleveraging\u2019, is te vinden op <a href=\"http:\/\/Mckinsey.com\">Mckinsey.com<\/a>.<\/span><\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-medium\"><img decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.13-ruilen-met-1-zwart-briefje-en-rode-briefjes-300x105.png\" alt=\"Twee families die met elkaar ruilen. Boven \u00e9\u00e9n zwart briefje hangen drie rode briefjes.\" class=\"wp-image-7782 lazyload\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"300\" height=\"105\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.13-ruilen-met-1-zwart-briefje-en-rode-briefjes-300x105.png\" alt=\"Twee families die met elkaar ruilen. Boven \u00e9\u00e9n zwart briefje hangen drie rode briefjes.\" class=\"wp-image-7782\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.13-ruilen-met-1-zwart-briefje-en-rode-briefjes-300x105.png 300w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.13-ruilen-met-1-zwart-briefje-en-rode-briefjes-768x268.png 768w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.13-ruilen-met-1-zwart-briefje-en-rode-briefjes-18x6.png 18w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.13-ruilen-met-1-zwart-briefje-en-rode-briefjes.png 917w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/noscript><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center wp-block-paragraph\">Oftewel:<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.14-Aarde-omringd-door-geld-1-1024x452.png\" alt=\"Aarde omringd door geld en drie keer zoveel schuld\" class=\"wp-image-7857 lazyload\" width=\"512\" height=\"226\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.14-Aarde-omringd-door-geld-1-1024x452.png\" alt=\"Aarde omringd door geld en drie keer zoveel schuld\" class=\"wp-image-7857\" width=\"512\" height=\"226\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.14-Aarde-omringd-door-geld-1-1024x452.png 1024w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.14-Aarde-omringd-door-geld-1-300x133.png 300w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.14-Aarde-omringd-door-geld-1-768x339.png 768w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.14-Aarde-omringd-door-geld-1-1536x679.png 1536w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.14-Aarde-omringd-door-geld-1-2048x905.png 2048w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.14-Aarde-omringd-door-geld-1-18x8.png 18w\" sizes=\"(max-width: 512px) 100vw, 512px\" \/><\/noscript><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:80px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hoe ik de zaak ook wend of keer, overal kom ik uit bij dezelfde slotsom. \u2018Ons\u2019 geld, geleend of niet, is een schuld met bijbehorende renteverplichting. Als je ervoor kiest om een door de banken geaccepteerd betaalmiddel te gebruiken (wat bijna iedereen doet, waardoor het nogal moeilijk is om er niet voor te kiezen), dan handel je in schuld en werk je voor schuld. Kies je er daarnaast voor om niet elk jaar meer geld te verdienen, maak je jezelf elk jaar armer.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-7387b849 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.15-gesprek-tussen-persoon-die-leent-en-bankier-1-1024x1019.png\" alt=\"Strip: gesprek tussen persoon die leent en man met de lakschoentjes. Vrouw zegt:\u2018Mmmmmhhh\u2026 ok\u00e9, slechte zaak.\u2019\" class=\"wp-image-7861 lazyload\" width=\"401\" height=\"399\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.15-gesprek-tussen-persoon-die-leent-en-bankier-1-1024x1019.png\" alt=\"Strip: gesprek tussen persoon die leent en man met de lakschoentjes. Vrouw zegt:\u2018Mmmmmhhh\u2026 ok\u00e9, slechte zaak.\u2019\" class=\"wp-image-7861\" width=\"401\" height=\"399\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.15-gesprek-tussen-persoon-die-leent-en-bankier-1-1024x1019.png 1024w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.15-gesprek-tussen-persoon-die-leent-en-bankier-1-300x300.png 300w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.15-gesprek-tussen-persoon-die-leent-en-bankier-1-150x150.png 150w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.15-gesprek-tussen-persoon-die-leent-en-bankier-1-768x764.png 768w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.15-gesprek-tussen-persoon-die-leent-en-bankier-1-1536x1529.png 1536w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.15-gesprek-tussen-persoon-die-leent-en-bankier-1-12x12.png 12w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.15-gesprek-tussen-persoon-die-leent-en-bankier-1.png 1695w\" sizes=\"(max-width: 401px) 100vw, 401px\" \/><\/noscript><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.15-gesprek-tussen-persoon-die-leent-en-bankier-2-1024x930.png\" alt=\"Volgende kader, vrouw zegt: \u2018E\u00e9n vraag nog: die leningen bovenop leningen bovenop leningen, kunnen we die \u00f3\u00f3it terugbetalen?\u2019\" class=\"wp-image-7862 lazyload\" width=\"427\" height=\"388\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.15-gesprek-tussen-persoon-die-leent-en-bankier-2-1024x930.png\" alt=\"Volgende kader, vrouw zegt: \u2018E\u00e9n vraag nog: die leningen bovenop leningen bovenop leningen, kunnen we die \u00f3\u00f3it terugbetalen?\u2019\" class=\"wp-image-7862\" width=\"427\" height=\"388\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.15-gesprek-tussen-persoon-die-leent-en-bankier-2-1024x930.png 1024w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.15-gesprek-tussen-persoon-die-leent-en-bankier-2-300x272.png 300w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.15-gesprek-tussen-persoon-die-leent-en-bankier-2-768x697.png 768w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.15-gesprek-tussen-persoon-die-leent-en-bankier-2-1536x1395.png 1536w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.15-gesprek-tussen-persoon-die-leent-en-bankier-2-13x12.png 13w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.15-gesprek-tussen-persoon-die-leent-en-bankier-2.png 1849w\" sizes=\"(max-width: 427px) 100vw, 427px\" \/><\/noscript><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.15-gesprek-tussen-persoon-die-leent-en-bankier-3-1024x388.png\" alt=\"Volgende kader, man met de lakschoentjes antwoordt: \u2018Ja, natuurlijk! Daar hebben we zelfs al iets voor bedacht, speciaal voor jou. Ben je er klaar voor?\u2019\" class=\"wp-image-7863 lazyload\" width=\"768\" height=\"291\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.15-gesprek-tussen-persoon-die-leent-en-bankier-3-1024x388.png\" alt=\"Volgende kader, man met de lakschoentjes antwoordt: \u2018Ja, natuurlijk! Daar hebben we zelfs al iets voor bedacht, speciaal voor jou. Ben je er klaar voor?\u2019\" class=\"wp-image-7863\" width=\"768\" height=\"291\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.15-gesprek-tussen-persoon-die-leent-en-bankier-3-1024x388.png 1024w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.15-gesprek-tussen-persoon-die-leent-en-bankier-3-300x114.png 300w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.15-gesprek-tussen-persoon-die-leent-en-bankier-3-768x291.png 768w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.15-gesprek-tussen-persoon-die-leent-en-bankier-3-1536x582.png 1536w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.15-gesprek-tussen-persoon-die-leent-en-bankier-3-2048x777.png 2048w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.15-gesprek-tussen-persoon-die-leent-en-bankier-3-18x7.png 18w\" sizes=\"(max-width: 768px) 100vw, 768px\" \/><\/noscript><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:40px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-css-opacity is-style-dots\"\/>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<!--nextpage-->\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.16-hoge-hoed-met-konijn-en-geld-744x1024.png\" alt=\"Hoge hoed met konijn en geld, reclameborden er omheen met \u2018leen m\u00e9\u00e9r!\u2019 en helemaal onderaan, in het klein: \u2018Let op: geld lenen kost geld. Geld gebruiken ook.\u2019\" class=\"wp-image-7871 lazyload\" width=\"558\" height=\"768\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.16-hoge-hoed-met-konijn-en-geld-744x1024.png\" alt=\"Hoge hoed met konijn en geld, reclameborden er omheen met \u2018leen m\u00e9\u00e9r!\u2019 en helemaal onderaan, in het klein: \u2018Let op: geld lenen kost geld. Geld gebruiken ook.\u2019\" class=\"wp-image-7871\" width=\"558\" height=\"768\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.16-hoge-hoed-met-konijn-en-geld-744x1024.png 744w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.16-hoge-hoed-met-konijn-en-geld-218x300.png 218w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.16-hoge-hoed-met-konijn-en-geld-768x1058.png 768w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.16-hoge-hoed-met-konijn-en-geld-1115x1536.png 1115w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.16-hoge-hoed-met-konijn-en-geld-1487x2048.png 1487w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.16-hoge-hoed-met-konijn-en-geld-9x12.png 9w\" sizes=\"(max-width: 558px) 100vw, 558px\" \/><\/noscript><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:40px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-css-opacity is-style-dots\"\/>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<!--nextpage-->\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Even tussendoor (en omdat bewegend beeld soms beter werkt dan stilstaand beeld): ik maakte twee geanimeerde video\u2019s over het verhaal van het dorp en over ruilen met rente. Voor jou, voor (je) kinderen of voor\u2026<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center wp-block-paragraph\"><em><a href=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/inspiratie\/wat-is-geld\/\">\u00bb Het verhaal van het dorp<\/a><br><a href=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/inspiratie\/ruilen-met-rente\/\">\u00bb Ruilen met rente<\/a><\/em><\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-medium is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/03\/2.01-dit-is-geen-economieles-e1646474554164-212x300.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-5468 lazyload\" width=\"106\" height=\"150\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/03\/2.01-dit-is-geen-economieles-e1646474554164-212x300.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-5468\" width=\"106\" height=\"150\"><\/noscript><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:60px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Laat ik de behandeling van opmerking 1 (\u2018Ik heb helemaal geen geld geleend\u2019) kort samenvatten.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Ons geld, zelfs het geld dat we niet hebben geleend, is een lening met bijbehorende renteplicht, bovenop een andere lening met bijbehorende renteplicht, bovenop een berg leningen met bijbehorende renteplicht.<\/li>\n\n\n\n<li>Al deze leningen kunnen alleen worden afbetaald door nieuwe leningen af te sluiten, met bijbehorende renteplicht\u2026<\/li>\n\n\n\n<li>waardoor er altijd meer schuld is dan geld \u2014 en we altijd meer nodig hebben dan er is.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dit betekent nog niet dat er een tekort is. Immers, als ik kijk naar opmerking 2: spullen kunnen we bijmaken en geld is altijd wel ergens vandaan te halen. Dus:<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:80px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>Hoezo tekort?<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<div style=\"height:10px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Deze vraagt brengt me op modderig terrein. We kunnen niet eindeloos doorgaan met leningen afsluiten, zou ik zeggen. En als we continu overal rente over moeten betalen, dan is het geld op een gegeven moment toch op, of zoiets?<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nee.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Iets wat heel simpel zou kunnen zijn, is ontzettend complex gemaakt. Als kind dacht ik bijvoorbeeld een keer: \u2018Als ik later groot ben, ga ik naar een bank om geld te lenen, zodat ik een huis kan kopen. De bank kan me dat geld lenen, omdat iemand zijn geld bij de bank op een spaarrekening heeft gezet en het niet nodig heeft. Eigenlijk leen ik het geld dus van iemand en niet van de bank. Ik ben benieuwd wie die iemand zal zijn.\u2019<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ik vind dit een logische gedachte. Ik kan geen boor van jou lenen als jij geen boor hebt, dus ook geld zou ik alleen moeten kunnen lenen van mensen die geld hebben.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Echter. Bankiers kunnen iets dat \u2018gewone\u2019 mensen niet kunnen: geld scheppen. Banken mogen naar believen geld scheppen en op onze rekening bijschrijven, totdat ze nog maar een fractie (meestal zo\u2019n tien procent) van het door hen geschapen geld als reserve in huis hebben.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dit scheppen heet \u2018fractioneel reservebankieren\u2019 en is het beste uit te leggen met een voorbeeld.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jan zet twintigduizend euro op een spaarrekening. Hij ontvangt daar elk jaar een paar procent rente op \u2014 als hij mazzel heeft, want de spaarrentevoet is tegenwoordig bijna altijd lager dan de heersende inflatie. De bank kan deze twintigduizend euro meteen gebruiken om negen keer zoveel tevoorschijn te toveren, om het resulterende bedrag vervolgens aan jou uit te lenen, met bijbehorende renteplicht.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.18-bank-en-getoverd-geld-1024x213.png\" alt=\"Twee briefjes van tienduizend euro op een spaarrekening, Jan loopt fluitend weg; 18 briefjes van tienduizend euro geschapen in grijs, uitgeleend aan jou.\" class=\"wp-image-7878 lazyload\" width=\"768\" height=\"160\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.18-bank-en-getoverd-geld-1024x213.png\" alt=\"Twee briefjes van tienduizend euro op een spaarrekening, Jan loopt fluitend weg; 18 briefjes van tienduizend euro geschapen in grijs, uitgeleend aan jou.\" class=\"wp-image-7878\" width=\"768\" height=\"160\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.18-bank-en-getoverd-geld-1024x213.png 1024w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.18-bank-en-getoverd-geld-300x62.png 300w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.18-bank-en-getoverd-geld-768x160.png 768w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.18-bank-en-getoverd-geld-1536x319.png 1536w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.18-bank-en-getoverd-geld-2048x426.png 2048w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.18-bank-en-getoverd-geld-18x4.png 18w\" sizes=\"(max-width: 768px) 100vw, 768px\" \/><\/noscript><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sluit jij een hypotheek af met een looptijd van dertig jaar, dan betaal je niet alleen dertig jaar lang terug wat er in de eerste plaats niet was; je betaalt ook dertig jaar lang rente over wat er in de eerste plaats niet was.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.19-bank-en-getoverd-geld-1024x272.png\" alt=\"Jij betaalt 18 briefjes van tienduizend euro terug, plus 27 briefjes van tuinduizend euro in het rood.\" class=\"wp-image-7886 lazyload\" width=\"768\" height=\"204\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.19-bank-en-getoverd-geld-1024x272.png\" alt=\"Jij betaalt 18 briefjes van tienduizend euro terug, plus 27 briefjes van tuinduizend euro in het rood.\" class=\"wp-image-7886\" width=\"768\" height=\"204\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.19-bank-en-getoverd-geld-1024x272.png 1024w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.19-bank-en-getoverd-geld-300x80.png 300w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.19-bank-en-getoverd-geld-768x204.png 768w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.19-bank-en-getoverd-geld-1536x409.png 1536w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.19-bank-en-getoverd-geld-2048x545.png 2048w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.19-bank-en-getoverd-geld-18x5.png 18w\" sizes=\"(max-width: 768px) 100vw, 768px\" \/><\/noscript><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nu moet de bank het geld dat jij terugbetaalt officieel gezien \u2018vernietigen\u2019, oftewel wegstrepen, oftewel onttoveren, zodat wat er in de eerste plaats niet was, na jouw terugbetaling opnieuw niet is. Maar de rente die je terugbetaalt, mag de bank in zijn zak houden. Dit deel van jouw aflossing kan opstapelen tot anderhalve keer het door jou geleende bedrag. Met andere woorden: tegen de tijd dat jij het laatste deel van je lening aflost, heb je de bank negenhonderd procent, keer anderhalf, van Jans spaargeld als rente \u2018terugbetaald\u2019.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.20-bank-en-getoverd-geld-1024x235.png\" alt=\"1,5 keer 18 briefjes van tienduizend, nu zwart geworden, in bezit van de bank.\" class=\"wp-image-7880 lazyload\" width=\"768\" height=\"176\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.20-bank-en-getoverd-geld-1024x235.png\" alt=\"1,5 keer 18 briefjes van tienduizend, nu zwart geworden, in bezit van de bank.\" class=\"wp-image-7880\" width=\"768\" height=\"176\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.20-bank-en-getoverd-geld-1024x235.png 1024w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.20-bank-en-getoverd-geld-300x69.png 300w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.20-bank-en-getoverd-geld-768x176.png 768w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.20-bank-en-getoverd-geld-1536x352.png 1536w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.20-bank-en-getoverd-geld-2048x469.png 2048w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.20-bank-en-getoverd-geld-18x4.png 18w\" sizes=\"(max-width: 768px) 100vw, 768px\" \/><\/noscript><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">En hier houdt het niet op, want elke keer dat jij een stukje lening met rente terugbetaalt, mag de bank onmiddellijk negen keer zoveel van de door jou betaalde rente scheppen en aan iemand anders uitlenen. Met rente.<sup id=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-4\" class=\"modern-footnotes-footnote modern-footnotes-footnote--expands-on-desktop \" data-mfn=\"4\" data-mfn-post-scope=\"00000000000012980000000000000000_7740\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-4\">4<\/a><\/sup><span role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"4\">Zie Heidi Leenaarts, <em>Onze economie opnieuw uitvinden<\/em>, te vinden via <a href=\"http:\/\/UnitedEconomy.nl\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">UnitedEconomy.nl<\/a>.<\/span><\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.21-bank-en-getoverd-geld-902x1024.png\" alt=\"18 briefjes van tienduizend euro zijn 9 keer tevoorschijn getoverd in het grijs.\" class=\"wp-image-7883 lazyload\" width=\"677\" height=\"768\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.21-bank-en-getoverd-geld-902x1024.png\" alt=\"18 briefjes van tienduizend euro zijn 9 keer tevoorschijn getoverd in het grijs.\" class=\"wp-image-7883\" width=\"677\" height=\"768\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.21-bank-en-getoverd-geld-902x1024.png 902w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.21-bank-en-getoverd-geld-264x300.png 264w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.21-bank-en-getoverd-geld-768x872.png 768w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.21-bank-en-getoverd-geld-11x12.png 11w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.21-bank-en-getoverd-geld.png 1200w\" sizes=\"(max-width: 677px) 100vw, 677px\" \/><\/noscript><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Als ik deze logica doortrek naar het uitlenen van een boor, krijgen we de volgende situatie:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Ik leen aan jou een boor die ik niet heb.<\/li>\n\n\n\n<li>We spreken af dat je mij deze boor teruggeeft, plus een extra boor, plus een verlengsnoer.<\/li>\n\n\n\n<li>Zodra je dit hebt gedaan, leen ik die extra boor plus verlengsnoer negen keer tegelijkertijd uit, onder dezelfde voorwaarden als waaronder ik jou een boor leende die ik niet had.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ik vind het wonderlijk \u2014 en het blijkt nog wonderlijker. De bank heeft namelijk geen Jannen met spaargeld nodig om geld uit te lenen. Banken kunnen vrijwel onbeperkt \u2018voorschotten\u2019 opvragen bij de Centrale Bank. Voor elke lening die banken verstrekken, vragen ze zo\u2019n voorschot aan. Waar de Centrale Bank die voorschotten vandaan haalt? Heidi Leenaarts, auteur van het boek <em>Onze economie opnieuw uitvinden<\/em>, vertelde me dat ook zij het naadje van de kous niet weet. Ik ga mezelf en jou niet vermoeien door hier nog dieper in te duiken; ik ga iets anders wonderlijks aanstippen.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bankiers kregen op een gegeven moment het idee om leningen die nog niet waren terugbetaald, door te verkopen aan beleggers en speculanten. En natuurlijk! Waarom van \u00e9\u00e9n kant geld vangen als het ook van twee kanten kan?<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.22-bank-en-getoverd-geld-1024x1021.png\" alt=\"Bank met geldstroom van en naar beleggers.\" class=\"wp-image-7881 lazyload\" width=\"768\" height=\"766\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.22-bank-en-getoverd-geld-1024x1021.png\" alt=\"Bank met geldstroom van en naar beleggers.\" class=\"wp-image-7881\" width=\"768\" height=\"766\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.22-bank-en-getoverd-geld-1024x1021.png 1024w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.22-bank-en-getoverd-geld-300x300.png 300w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.22-bank-en-getoverd-geld-150x150.png 150w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.22-bank-en-getoverd-geld-768x766.png 768w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.22-bank-en-getoverd-geld-1536x1532.png 1536w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.22-bank-en-getoverd-geld-2048x2042.png 2048w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.22-bank-en-getoverd-geld-12x12.png 12w\" sizes=\"(max-width: 768px) 100vw, 768px\" \/><\/noscript><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Een korte uitleg over beleggers en speculanten: beleggers en speculanten verdienen hun brood door dingen te kopen en diezelfde dingen voor meer geld door te verkopen, bijvoorbeeld op de beurs. Door in te spelen op wat zij denken dat er met een beurskoers gaat gebeuren (of in het geval van fraude: al weten wat er gaat gebeuren), kunnen ze in een mum van tijd gigantische winsten boeken. Uit niets.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hoe het beleggingsspel werkt wanneer men speculeert met geld dat niet bestond, wel uitgeleend is en nog niet is terugbetaald? Pfff\u2026 Daar ga ik me niet aan wagen. Wat ik weet, is dat het doorverkopen, herspeculeren en overbeleggen van leningen jarenlang onder de radar doorgaat en \u2018goed\u2019 gaat. Stilletjes groeit een rij schulden met renteverplichting, totdat de boel in 2008 begint te haperen. Mensen achterin de renterij raken hun baan kwijt, hebben geld uitgegeven dat ze niet hadden en zijn blut. Doordat zij hun leningen niet meer kunnen aflossen, kunnen alle leningen die zijn afgesloten om hun leningen mogelijk te maken, ook niet meer afgelost worden. Hetzelfde geldt voor de leningen die daar weer achter hangen, enzovoorts.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wanneer het nieuws hierover naar buiten komt, breekt de pleuris uit. Ineens weet de hele wereld hoe dun de draad is waar al die miljarden leningen aan hangen. Het vertrouwen in de financi\u00eble sector stort in, beurskoersen kelderen en oninbare leningen vallen als dominostenen om. Miljoenen mensen raken hun huis kwijt en nog meer miljoenen mensen verliezen hun baan.<sup id=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-5\" class=\"modern-footnotes-footnote modern-footnotes-footnote--expands-on-desktop \" data-mfn=\"5\" data-mfn-post-scope=\"00000000000012980000000000000000_7740\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-5\">5<\/a><\/sup><span role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"5\">Zie bijvoorbeeld: John Cassidy, \u2018The Real Cost of the 2008 Financial Crisis\u2019 in <em>The New Yorker<\/em>, 10 september 2018, <a href=\"http:\/\/NewYorker.com\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">NewYorker.com<\/a>; Laura Paddison, \u20189 Faces Of The 2008 Financial Crisis: The Winners, The Losers And Those Left Behind\u2019, <em>HuffPost<\/em>, 14 september 2018, <a href=\"http:\/\/HuffPost.com\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">HuffPost.com<\/a>.<\/span><\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-medium\"><img decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.23-dominomannetjes-met-hamer-in-de-aanslag-300x97.png\" alt=\"Dominomannetjes met hamer in de aanslag. Elk omvallend mannetje ramt het hoofd van het volgende.\" class=\"wp-image-7903 lazyload\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"300\" height=\"97\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.23-dominomannetjes-met-hamer-in-de-aanslag-300x97.png\" alt=\"Dominomannetjes met hamer in de aanslag. Elk omvallend mannetje ramt het hoofd van het volgende.\" class=\"wp-image-7903\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.23-dominomannetjes-met-hamer-in-de-aanslag-300x97.png 300w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.23-dominomannetjes-met-hamer-in-de-aanslag-1024x333.png 1024w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.23-dominomannetjes-met-hamer-in-de-aanslag-768x249.png 768w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.23-dominomannetjes-met-hamer-in-de-aanslag-1536x499.png 1536w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.23-dominomannetjes-met-hamer-in-de-aanslag-2048x665.png 2048w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.23-dominomannetjes-met-hamer-in-de-aanslag-18x6.png 18w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/noscript><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Als zelfs de grote internationale banken dreigen om te vallen, schieten de Europese Centrale Bank, de Amerikaanse Federal Reserve en het Internationale Monetaire Fonds te hulp. Hun plan? Schulden kwijtschelden. Niet aan mensen die blut zijn maar aan banken. Volgens hen is dit de enige manier om een wereldwijde financi\u00eble ineenstorting te voorkomen. Daarnaast krijgen banken enorme geldinjecties, vooral van overheden die daarvoor leningen afsluiten, met rente, zodat banken verder kunnen met geld uitlenen.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Een aantal mensen wordt aangesproken op fraude. Sommigen betalen een boete en een enkeling mag voor even de gevangenis in, maar verreweg de meesten komen met de schrik vrij. En wat van de grote kopstukken in het spel? Die blijven in de financi\u00eble sector werken.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De zaak bedaart, het consumentenvertrouwen krabbelt overeind en economie\u00ebn beginnen weer te groeien.<sup id=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-6\" class=\"modern-footnotes-footnote modern-footnotes-footnote--expands-on-desktop \" data-mfn=\"6\" data-mfn-post-scope=\"00000000000012980000000000000000_7740\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-6\">6<\/a><\/sup><span role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"6\">Zie de artikelen genoemd in de voetnoot net boven voorgaande tekening<em>.<\/em><\/span><\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Behalve in IJsland.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ik ga citeren uit <em>De Prins van Filettino<\/em>, een roman gebaseerd op het waargebeurde verhaal van een Italiaans bergdorpje dat een eigen munt in het leven riep, geschreven door Geert Kimpen. Voor mij een ontroerend, hilarisch en pijnlijk treffend boek, met onder andere het volgende gesprek, tussen een onderzoeksjournalist genaamd Sergio en een bankdirecteur.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u2018Het zou u als financi\u00eble man toch moeten interesseren waarom IJsland het enige land in Europa is dat op dit moment, in volle crisis, een begrotingsoverschot heeft.\u2019<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u2014\u2018Een begrotingsoverschot? Waarom staat dat niet in de krant?\u2019<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u2018Misschien omdat u de verkeerde krant leest\u2019, glimlachte Sergio. \u2018Ook in IJsland kwam in 2008 de klap, net zoals in de rest van de wereld. De zeepbel spatte uit elkaar. En weet u wat de nieuwe IJslandse regering deed? Zij schold alle hypotheekschulden boven de 110 procent van het geleende geld kwijt! Alle schuld van boven de 110 procent van de waarde van huizen, hoeft niet terugbetaald te worden.\u2019<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u2014\u2018Pardon? Wat een belachelijke maatregel. Wij zouden failliet gaan mochten we hun voorbeeld volgen!\u2019<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u2018Ja, in een paar maanden tijd lieten ze de drie grootste banken over de kop gaan. Een maatregel waarvan alle Europese landen beweren dat ze tot het Einde der Tijden zou leiden. Het Internationaal Monetair Fonds was woedend. Zij wilden miljarden lenen om de IJslandse banken te redden, zoals ze aan alle andere landen hadden gedaan. Leningen die natuurlijk door de burgers zouden moeten terugbetaald worden, en daar bedankten ze voor. In tegenstelling tot alle andere landen werden de bankiers die de schuld veroorzaakt hadden, gearresteerd en aansprakelijk gesteld. De meeste werklozen in IJsland zijn nu bankbedienden, niet het gewone volk. En daarom is het het enige land dat nu al uit de crisis is, terwijl de rest van Europa er nog middenin zit. En dat hebben ze onder meer te danken aan hun eigen munt, de IJslandse kroon, die ze zelf kunnen be\u00efnvloeden. Er is geen IJslander meer die de euro zou willen.\u2019<sup id=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-7\" class=\"modern-footnotes-footnote modern-footnotes-footnote--expands-on-desktop \" data-mfn=\"7\" data-mfn-post-scope=\"00000000000012980000000000000000_7740\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-7\">7<\/a><\/sup><span role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"7\">Meer over <em>De Prins van Filettino<\/em> vind je op <a href=\"http:\/\/GeldGaatNooitOverGeld.org\/de-prins\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">GeldGaatNooitOverGeld.org\/de-prins<\/a>.<\/span><\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">In IJsland wordt de monsterlijke groei van schulden simpelweg een halt toegeroepen. IJslanders betalen alleen terug wat menselijk is en niet meer. Buiten IJsland lijkt menselijk niet op te gaan.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Om hiermee terug te komen bij de tweede opmerking over het verhaal van het dorp (\u2018Hoezo tekort?\u2019): geld is inderdaad altijd wel ergens te vinden, als niet binnen het dorp dan wel erbuiten. Dus natuurlijk kun je dat elfde briefje terugbetalen aan de man met de lakschoenen. Ook als dat niet op tijd lukt, is er geen probleem. De man met de lakschoenen zegt dan simpelweg: \u2018Hier, extra geld. Als je mij de volgende keer weer niet kunt betalen is dat helemaal ok\u00e9, maar dan neem ik wel je huis in beslag.\u2019<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dit is ons geld. Dit geld noemen wij een ruilmiddel. Dit systeem noemen we financi\u00eble dienstverlening.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ik zie weinig dienst en vooral verlening.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Het is triest, want banken en bankiers zijn net als geld een prachtig idee. Hoe mooi, wanneer jij meer geld hebt dan je nodig hebt, dat er bankiers zijn die zeggen: \u2018Ik ken mensen die jouw geld op een prachtige, positieve en opbouwende manier kunnen gebruiken. Ik wil jullie graag verbinden.\u2019<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Volgens mij is dit de essentie van bankieren: talent verbinden met wezenlijke behoeften en constructieve mogelijkheden. Mensen helpen om met elkaar te ruilen, elkaars creativiteit aan te wakkeren en dromen waar te maken. Ook in rente zie ik een liefdevolle essentie: een waardering voor een bankier voor de verbindingen die hij legt. Een waardering die hij kan gebruiken om in zijn levensonderhoud te voorzien en die dus terugvloeit en verder circuleert in de economie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dat de praktijk van bankieren en rente vaak totaal andere koek is, maakt banken, bankiers en mensen met vermogen niet automatisch tot oplichters. Het maakt ze onderdeel van een dieperliggend patroon.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wat ons brengt bij opmerking 3.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:40px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-css-opacity is-style-dots\"\/>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<!--nextpage-->\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Wat is er mis met meer?<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<div style=\"height:15px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Elk van de heersende antwoorden die we momenteel geven op <mark style=\"background-color:rgba(0, 0, 0, 0)\" class=\"has-inline-color has-cyan-bluish-gray-color\">een perceptie van<\/mark> tekort, cre\u00ebert een nieuw, nog groter tekort. De positieve naam die we aan dit spel hebben gegeven, is \u2018groei\u2019. Bij economische groei kijken we blij en van economische krimp worden we sip. Waarom? Omdat we economische krimp zijn gaan associ\u00ebren met achteruitgang, stagnatie en geen vaart, terwijl economische groei een synoniem is geworden voor vooruitgang, innovatie en welvaart.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zonder economische groei is er geen toenemende welvaart, want de mate waarin wij onze behoeftes weten te bevredigen, stijgt alleen wanneer de economie groeit. Dit gangbare idee leunt op twee aannames:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li>Welvaart moet toenemen, willen we een gelukkige en gezonde samenleving cre\u00ebren.<\/li>\n\n\n\n<li>Mensen streven niet zomaar naar welvaart. Ze hebben een prikkel nodig.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De eerste aanname komt voort uit een perceptie van tekort. Wat er nu is, is niet genoeg om gelukkig en gezond te zijn. De tweede aanname, idem. Want, zo gaat de redenatie verder, wij mensen willen pas meer wanneer we ervaren dat we te weinig hebben.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Deze denkwijze maakt tekort (of schaarste, zoals economen het noemen) tegelijkertijd een probleem en een oplossing. Schaarste stimuleert ons om te stoppen met luieren, in beweging te komen en vooruit te gaan. En voor schaarste valt te zorgen, bijvoorbeeld met dat elfde briefje, oftewel een rentedragende schuld, oftewel een kunstmatig gecre\u00eberd tekort.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ergens heeft deze probleem-oplossing ons gediend. Wij mensen hebben onmogelijke ontdekkingen gedaan, bizar mooie dingen uitgevonden en onze levensomstandigheden op meerdere vlakken enorm verbeterd.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Maar wat als meer moet? Wat als we niet zonder meer kunnen? Wanneer is meer dan genoeg?<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nooit.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Een groei-economie, oftewel schuldenmaatschappij, is onverzadigbaar. Rente en inflatie eisen altijd meer dan ze geven, dus er moet altijd meer terug naar het systeem dan er uit het systeem komt. Wij kunnen vandaag de dag met een fractie van de tijd en arbeid die we honderd jaar geleden nodig hadden, ruimschoots in ons levensonderhoud voorzien, allemaal dankzij technologische vooruitgang en door dingen slimmer aan te pakken. Maar zijn we werkelijk meer gaan leven?<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.24-VAN-HOLBEWONER-NAAR-COMPUTERSLAAF-1024x348.png\" alt=\"Van holbewoner, via de jager-verzamelaar, naar de boer, naar de bouwvakker, naar de computerslaaf.\" class=\"wp-image-7933 lazyload\" width=\"512\" height=\"174\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.24-VAN-HOLBEWONER-NAAR-COMPUTERSLAAF-1024x348.png\" alt=\"Van holbewoner, via de jager-verzamelaar, naar de boer, naar de bouwvakker, naar de computerslaaf.\" class=\"wp-image-7933\" width=\"512\" height=\"174\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.24-VAN-HOLBEWONER-NAAR-COMPUTERSLAAF-1024x348.png 1024w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.24-VAN-HOLBEWONER-NAAR-COMPUTERSLAAF-300x102.png 300w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.24-VAN-HOLBEWONER-NAAR-COMPUTERSLAAF-768x261.png 768w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.24-VAN-HOLBEWONER-NAAR-COMPUTERSLAAF-1536x521.png 1536w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.24-VAN-HOLBEWONER-NAAR-COMPUTERSLAAF-2048x695.png 2048w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.24-VAN-HOLBEWONER-NAAR-COMPUTERSLAAF-18x6.png 18w\" sizes=\"(max-width: 512px) 100vw, 512px\" \/><\/noscript><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bijna alles dat de natuur ons ooit gaf, plus een groot deel van wat we vroeger met en voor elkaar deden, heet tegenwoordig een product of dienst. Denk bijvoorbeeld aan schoon drinkwater, land om op te leven, voedsel, grondstoffen, ouderenzorg, kinderopvang en de hond uitlaten. Hetzelfde geldt voor bijna alles dat we vroeger zelf maakten of (ver)bouwden. Op al deze vlakken zijn we met \u2018innovatieve\u2019 oplossingen gekomen, die een boel problemen veroorzaken. Hoe meer we uitbesteden aan specialisten en professionals, hoe meer we betalen om in onze behoeftes te voorzien, hoe meer we moeten verdienen om in onze behoeftes te voorzien. Hoe harder we moeten werken om meer te verdienen, hoe minder tijd en aandacht er overblijft voor dingen die tijd en aandacht vragen, hoe meer we van onze tijd en aandacht uitbesteden aan specialisten en professionals, hoe meer we moeten verdienen om specialisten en professionals te betalen\u2026<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-medium is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.25-draaiend-rad-met-woorden-300x295.png\" alt=\"draaiend rad met woorden: meer betalen, harder werken, meer verdienen, minder tijd, meer uitbesteden(en weer terug bij meer betalen).\" class=\"wp-image-7938 lazyload\" width=\"225\" height=\"221\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.25-draaiend-rad-met-woorden-300x295.png\" alt=\"draaiend rad met woorden: meer betalen, harder werken, meer verdienen, minder tijd, meer uitbesteden(en weer terug bij meer betalen).\" class=\"wp-image-7938\" width=\"225\" height=\"221\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.25-draaiend-rad-met-woorden-300x295.png 300w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.25-draaiend-rad-met-woorden-1024x1006.png 1024w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.25-draaiend-rad-met-woorden-768x755.png 768w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.25-draaiend-rad-met-woorden-12x12.png 12w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.25-draaiend-rad-met-woorden.png 1313w\" sizes=\"(max-width: 225px) 100vw, 225px\" \/><\/noscript><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Anders gesteld: zolang meer niet genoeg is, blijft genoeg een belofte voor de toekomst. Een deel van de toenemende druk weten we gelukkig uit te besteden aan mensen en plekken elders op aarde. In zogenaamde ontwikkelingslanden doen ze minder duur, zeuren ze minder over arbeidsomstandigheden en kunnen we naar hartenlust het milieu vervuilen.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nu zou je zeggen dat we op een gegeven moment in onze behoeftes voorzien moeten zijn, maar helaas. Een onverzadigbaar systeem \u2018ontdekt\u2019 continu nieuwe behoeftes. Onze maatschappij staat bol.com van producten, diensten, apps en gadgets die kortgeleden nog niet bestonden. Allemaal spelen ze in op onze geheime angsten en ijdelheden. Allemaal proberen ze ons aan te praten dat ze belangrijk zijn en allemaal beloven ze ons een makkelijker, rijker en veiliger leven. Of ze die belofte ook waarmaken, is van weinig belang. Wat telt, is dat we ervoor betalen.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.26-Reclameposter-in-Schotland-771x1024.png\" alt=\"Reclameposter voor Oasis frisdrank. Tekst: \u2019It\u2019s Summer. You\u2019re thirsty. We\u2019ve got sales targets.\u2019\" class=\"wp-image-7942 lazyload\" width=\"386\" height=\"512\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.26-Reclameposter-in-Schotland-771x1024.png\" alt=\"Reclameposter voor Oasis frisdrank. Tekst: \u2019It\u2019s Summer. You\u2019re thirsty. We\u2019ve got sales targets.\u2019\" class=\"wp-image-7942\" width=\"386\" height=\"512\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.26-Reclameposter-in-Schotland-771x1024.png 771w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.26-Reclameposter-in-Schotland-226x300.png 226w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.26-Reclameposter-in-Schotland-768x1020.png 768w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.26-Reclameposter-in-Schotland-1156x1536.png 1156w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.26-Reclameposter-in-Schotland-1541x2048.png 1541w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.26-Reclameposter-in-Schotland-9x12.png 9w\" sizes=\"(max-width: 386px) 100vw, 386px\" \/><\/noscript><figcaption class=\"wp-element-caption\"><br><sub><em>Reclameposter voor <\/em>Oasis<em> frisdrank, Schotland, 2015. E\u00e9n van de eerlijkste advertenties die ik ooit heb gezien.<\/em><\/sub><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kortom, in respons op de vraag \u2018Wat is er mis met meer?\u2019: niets. Behalve in een rente-economie. Daar krijgen steeds meer dingen een prijskaartje, niet omdat we dat willen en niet omdat we er beter van worden, maar omdat meer nooit resulteert in genoeg.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:40px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-css-opacity is-style-dots\"\/>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<!--nextpage-->\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tot zover een voornamelijk theoretisch antwoord op de vragen \u2018wat is <mark style=\"background-color:rgba(0, 0, 0, 0)\" class=\"has-inline-color has-cyan-bluish-gray-color\">er misgegaan met<\/mark> geld?\u2019 en \u2018wat is er mis met meer?\u2019. Om dit antwoord samen te vatten:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Geld, in onze portemonnee of op onze bankrekening en geleend of niet, is een rentedragende schuld. Accurater gezegd: een rentedragende schuld is wat er systematisch van geld is gemaakt.<\/li>\n\n\n\n<li>Wie een door de banken geaccepteerd betaalmiddel gebruikt, handelt in schuld en werkt voor schuld.<\/li>\n\n\n\n<li>Op dit rentespel hebben we een onverzadigbare samenleving gebouwd. Er is altijd meer schuld dan dat er geld is om schulden af te betalen, waardoor er altijd meer naar het systeem terugmoet dan eruit komt, waardoor het moment van genoeg altijd harder van ons wegloopt dan dat wij er naartoe kunnen werken.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Voor mij is het enorm waardevol geweest om zicht op deze dynamieken te krijgen. Het heeft me geholpen om de stress die ik als kind al om me heen voelde, maar nauwelijks begreep, te begrijpen. Nog waardevoller (en confronterender) werd het toen ik zicht kreeg op hoe <em>nooit genoeg<\/em> doorwerkt in de wereld, in de maatschappij en in ons.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De rest van dit hoofdstuk gaat over:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>de verwarring die van economische groei een heilige graal heeft gemaakt;<\/li>\n\n\n\n<li>de invloed van deze verwarring op onze geestelijke, emotionele en zelfs fysieke gezondheid;<\/li>\n\n\n\n<li>de armoede die concurrentie in de hand werkt;<\/li>\n\n\n\n<li>de prachtige kern van waarheid die schuilgaat in het fenomeen concurrentie.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<div style=\"height:40px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-css-opacity is-style-dots\"\/>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<!--nextpage-->\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading has-text-align-center\"><strong>Gr<mark style=\"background-color:rgba(0, 0, 0, 0)\" class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">oei<\/mark><\/strong><\/h3>\n\n\n\n<div style=\"height:15px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center wp-block-paragraph\">\u2014<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote has-text-align-left is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>De wereld heeft genoeg voor iedereens behoefte, maar niet voor iedereens hebzucht.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u2014 Mahatma Gandhi<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center wp-block-paragraph\">\u2014<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wij leven op een planeet die makkelijk zeven miljard mensen zou kunnen herbergen, maar dat niet meer kan. Om onszelf in leven te houden, breken we stukje bij beetje en steeds sneller af wat ons in leven houdt. Frisse lucht, schone zee\u00ebn en gezonde bossen, ons enige echte kapitaal, leveren tenslotte geen geld op.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wie denkt zijn achtertuin te kunnen vrijwaren van de destructie die elders plaatsvindt, houdt zichzelf voor de gek. Onze planeet bestaat niet uit losse brokken die onafhankelijk van elkaar door de ruimte zweven. Als <em>nooit genoeg<\/em> z\u2019n gang blijft gaan, is <span style=\"text-decoration: underline;\">iedereen<\/span> \u2014 ook de man met de lakschoenen \u2014 op een gegeven moment de pineut.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dit is geen nieuws. De rand waar we op afstevenen, wordt wereldwijd erkend, tot in de hoogste wetenschappelijke en politieke regionen. \u2018We kunnen zo niet verdergaan.\u2019<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Toch gaan regeringen, bedrijven en banken door met groei en banen en koopkracht enzovoorts. Waarom?<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Omdat in ons groeidenken een programmeerfout zit. Een verwarring over wat leven geeft en wat leven neemt.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ik citeer een gesprek tussen de directeur van een internationaal bedrijf en een inheemse Amerikaan genaamd Oren Lyons:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u2018Ik begrijp wat je zegt, maar we kunnen niet vertragen. We moeten winst maken, anders worden we ontslagen. Als directeur m\u00f3et ik winst maken.\u2019<br>\u2018Voor wie?\u2019 vraagt Oren.<br>\u2014\u2018Voor de aandeelhouders.\u2019<br>\u2018Ben je getrouwd?\u2019 vraagt Oren.<br>\u2014\u2018Ja.\u2019<br>\u2018Heb je kinderen?\u2019<br>\u2014\u2018Ja.\u2019<br>\u2018Heb je kleinkinderen?\u2019<br>\u2014\u2018Ja, twee jongens.\u2019<br>\u2018Wanneer hou je op met directeur zijn en wanneer ga je beginnen met grootvader zijn?\u2019<sup id=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-8\" class=\"modern-footnotes-footnote modern-footnotes-footnote--expands-on-desktop \" data-mfn=\"8\" data-mfn-post-scope=\"00000000000012980000000000000000_7740\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-8\">8<\/a><\/sup><span role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"8\">De video waarin de inheemse Amerikaan Oren Lyons over dit gesprek vertelt, vind je op <a href=\"http:\/\/GeldGaatNooitOverGeld.org\/oren-lyons\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">GeldGaatNooitOverGeld.org\/oren-lyons<\/a>.<\/span><\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">In zijn hart zal de directeur niets tegen de vraag van Oren in te brengen hebben. De kans dat hij ook in de praktijk wakker wordt voor Orens vraag, voor zijn kleinkinderen en voor de toekomst die ze tegemoet treden, acht ik echter niet zo groot. Afspraak is immers afspraak.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hierover wil ik op drie terreinen licht schijnen: geld en goud, talent en vermogen, grond en eigendom.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:40px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-css-opacity is-style-dots\"\/>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<!--nextpage-->\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>Geld en goud<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<div style=\"height:10px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Geld bestaat en heeft waarde omdat we hebben afgesproken dat geld bestaat en waarde heeft. Voordat we dit afspraken, betaalden we elkaar met goud. Ergens is dat een logische keuze, want goud is zeldzaam en het bederft niet. Goud laat zich makkelijk in stukjes hakken en in vormen smelten. Daarnaast is het duidelijk te onderscheiden van andere metalen, dus niet zomaar na te bootsen. Goud is alleen ook zwaar, dus niet zo handig voor in je portemonnee.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Geld verscheen dus in eerste instantie als een oplossing voor de lompheid van goud. Het werd een \u2018representant\u2019. Elk geldbiljet en elke (bijvoorbeeld koperen) munt stond gelijk aan een bepaald gewicht in goud. Deze nieuwe afspraak maakte van goud een zogenaamde reserve, oftewel backup.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.27-eerste-geldbriefjes-1024x570.png\" alt=\"Eerste geldbriefje\" class=\"wp-image-7967 lazyload\" width=\"256\" height=\"143\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.27-eerste-geldbriefjes-1024x570.png\" alt=\"Eerste geldbriefje\" class=\"wp-image-7967\" width=\"256\" height=\"143\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.27-eerste-geldbriefjes-1024x570.png 1024w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.27-eerste-geldbriefjes-300x167.png 300w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.27-eerste-geldbriefjes-768x427.png 768w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.27-eerste-geldbriefjes-1536x854.png 1536w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.27-eerste-geldbriefjes-18x10.png 18w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.27-eerste-geldbriefjes.png 2019w\" sizes=\"(max-width: 256px) 100vw, 256px\" \/><\/noscript><\/figure>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Detail van een jiaozi, \u2019s werelds vroegst bekende geldbiljet. Dit papieren geld verscheen in China rond het jaar 1000, in eerste instantie vanwege een tekort aan koper om nieuwe munten uit te slaan.<\/em><sup id=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-9\" class=\"modern-footnotes-footnote modern-footnotes-footnote--expands-on-desktop \" data-mfn=\"9\" data-mfn-post-scope=\"00000000000012980000000000000000_7740\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-9\">9<\/a><\/sup><span role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"9\">Zie En.wikipedia.org\/wiki\/Banknote#Early_Chinese_paper_money.<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">In 1871 werd er een internationale \u2018gouden standaard\u2019 in het leven geroepen. Deze standaard moest veiligheid en stabiliteit bieden, onder meer door te borgen dat er niet meer geld gecre\u00eberd zou worden dan wat er aan corresponderend goud in de wereld was.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Toen in 1929 de Amerikaanse beurzen crashten, met een wereldwijde economische malaise als gevolg, durfden mensen niet meer te bouwen op het financi\u00eble systeem. Massaal klopten ze aan bij banken om hun geld in te wisselen voor goud. Overheden werden hier nerveus van en na een hoop politiek gesteggel, inclusief pogingen om toch nog iets van de gouden standaard te maken, werd geld in 1976 losgekoppeld van goud. Vanaf dat moment kon geld onbeperkt gecre\u00eberd worden en werden economie\u00ebn makkelijker be\u00efnvloedbaar.<sup id=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-10\" class=\"modern-footnotes-footnote modern-footnotes-footnote--expands-on-desktop \" data-mfn=\"10\" data-mfn-post-scope=\"00000000000012980000000000000000_7740\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-10\">10<\/a><\/sup><span role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"10\">Informatie over de gouden standaard haalde ik onder andere uit <a href=\"http:\/\/En.wikipedia.org\/wiki\/Gold_standard\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">En.wikipedia.org\/wiki\/Gold_standard<\/a> en <a href=\"http:\/\/Investopedia.com\/ask\/answers\/09\/gold-standard.asp\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Investopedia.com\/ask\/answers\/09\/gold-standard.asp<\/a>.<\/span><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nu wil de grap dat goud, hoewel zeldzaam en onbederfelijk, feitelijk gezien bijna waardeloos is. Het is te zacht om ermee te bouwen, te hard om op te eten en zelfs gesmolten is het niet te vreten. Goud is \u00e9\u00e9n van de minst bruikbare metalen op aarde. Toch doen mensen er een moord voor. Waarom? Om de simpele reden dat we ooit hebben afgesproken dat goud goud waard is.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De gouden standaard was een afspraak, gebaseerd op een afspraak, gebaseerd op een perceptie van waarde zonder fundament. Toch geloven legio mensen nog steeds in beide afspraken. Ze slaan gaten in de grond om goud te delven, om dat goud vervolgens naar andere gaten, oftewel kluizen, te transporteren en te bewaren. Van het goud in kluizen kun jij jezelf nog steeds een stukje toe-eigenen door het te kopen met geld. Je krijgt het alleen nooit te zien, dus je weet niet of het er wel is. En zelfs als het er is, heb jij er alleen wat aan zolang de afspraak dat goud goud waard is, in ere blijft. Mensen die denken hun kapitaal veilig te stellen door het om te wisselen voor goud, nemen zichzelf dus net zo hard in de maling als ze al deden.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Punt van orde: er is niets mis met afspraken. Ik vind afspraken zelfs superhandig. Mits ze iets betekenen en ons daadwerkelijk helpen. Het probleem van veel gangbare afspraken rondom werk, leven, opvoeding, onderwijs, geld en goud, is dat ze dat niet doen. Ze zetten ons vast.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:40px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-css-opacity is-style-dots\"\/>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<!--nextpage-->\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-medium\"><img decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.28-Kleine-jongen-met-speelgoedvliegtuig-232x300.png\" alt=\"Kleine jongen met speelgoedvliegtuig\" class=\"wp-image-7987 lazyload\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"232\" height=\"300\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.28-Kleine-jongen-met-speelgoedvliegtuig-232x300.png\" alt=\"Kleine jongen met speelgoedvliegtuig\" class=\"wp-image-7987\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.28-Kleine-jongen-met-speelgoedvliegtuig-232x300.png 232w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.28-Kleine-jongen-met-speelgoedvliegtuig-791x1024.png 791w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.28-Kleine-jongen-met-speelgoedvliegtuig-768x995.png 768w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.28-Kleine-jongen-met-speelgoedvliegtuig-9x12.png 9w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.28-Kleine-jongen-met-speelgoedvliegtuig.png 1064w\" sizes=\"(max-width: 232px) 100vw, 232px\" \/><\/noscript><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dit is Emile. Emile is gek van vliegen en wil piloot worden. Wanneer hij later groot is, blijkt de pilotenopleiding erg duur. Geld bij een bank lenen is geen optie, want Emile heeft geen onderpand, oftewel reserve, waar de bank beslag op zou kunnen leggen. Emiles vader heeft dat onderpand wel: een huis. Dat huis is echter al een onderpand, voor de nog niet afbetaalde lening die Emiles vader jaren geleden afsloot om het huis te kopen.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Toch is er een weg. Volgens de taxateur en de bank is het huis sinds de aankoop in waarde gestegen. Het heeft zogenaamde overwaarde gekregen. Deze overwaarde kan dienen als onderpand voor een extra lening.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Emiles vader ziet zijn zoon graag een gepassioneerd leven leiden, dus sluit hij de lening voor Emile af. Emiles droom lijkt in vervulling te gaan. Hij laat zich opleiden tot piloot en kan niet wachten om aan de slag te gaan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hij mag wachten. Zes jaar lang.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u2018Ik heb me drie slagen in de rondte gesolliciteerd\u2019, vertelt hij in de documentaire die zijn zus Suzanne over hem maakt.<sup id=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-11\" class=\"modern-footnotes-footnote modern-footnotes-footnote--expands-on-desktop \" data-mfn=\"11\" data-mfn-post-scope=\"00000000000012980000000000000000_7740\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-11\">11<\/a><\/sup><span role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"11\">De documentaire heet <em>Het laatste uur in de zon<\/em> en je vindt een trailer op <a href=\"http:\/\/GeldGaatNooitOverGeld.org\/het-laatste-uur\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">GeldGaatNooitOverGeld.org\/het-laatste-uur<\/a>.<\/span> \u2018De proef-checks die ik jaarlijks moet maken om mijn brevet weer geldig te maken, die zijn te duur. En op een gegeven moment blijf je er maar geld tegenaan smijten, omdat je nog hoop hebt, en daar heb ik niet zo\u2019n zin in eigenlijk. Ik vind het wel genoeg, qua lening.\u2019<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u2014\u2018Hoeveel is het nu?\u2019 vraagt Suzanne.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u2018Het is nu 136.400 euro.\u2019<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De lening leidt niet tot ruzie binnen de familie, maar wordt er wel een onderdeel van. Emile denkt er altijd aan wanneer hij zijn vader spreekt; zijn vader zegt dat het de boel in twee\u00ebn heeft gehakt. \u2018We hadden een leven voor de handtekening en een leven erna.\u2019<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Voor heel veel mensen is Emiles verhaal dagelijkse realiteit. Werken zodat je de rente op een lening kunt terugbetalen, terwijl de lening niet afneemt en je dus blijft werken om rente te betalen. Omdat een droom niet uitpakte zoals je voor ogen had.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Voordat je nu met een hooivork op de dichtstbijzijnde bank afstormt: ik geloof niet dat de bankier die de lening aan Emiles vader heeft verstrekt, dit leuk vindt. Ik geloof eerder dat de bankier zich klote voelt bij het idee dat de lening een strop is geworden. Maar afspraak is afspraak, en als Emiles vader de afspraak niet nakomt, verliest de bank het geld dat de bank uit niets cre\u00eberde.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Er zijn genoeg bankiers die heel graag kijken naar hoe ze de afspraak minder nijpend kunnen maken, maar nijpend blijft de afspraak bijna altijd. Immers, zoals de zakenman tegen de inheemse Amerikaan zegt: \u2018Als directeur m\u00f3et ik winst maken.\u2019<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hiermee wil ik herhalen dat financi\u00eble oplichterij (of in dit geval: financi\u00eble afsprakerij) voortkomt uit een dieper patroon dat bijna overal de orde van de dag bepaalt. Banken, bankiers en mensen met vermogen zijn onderdeel van dit patroon, maar niet de oorzaak.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:40px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-css-opacity is-style-dots\"\/>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<!--nextpage-->\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>Talent en vermogen<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<div style=\"height:10px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Terug naar het dorp. Voordat de man met de lakschoenen op het toneel verscheen, leefde je samen en gaf je elkaar. Dat was leuk, dankbaar en volstrekt logisch. Hoe fijn is het om aan je medemens te kunnen geven wanneer je zelf teveel hebt en van je medemens te ontvangen wanneer dat andersom is?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Deze logica geldt voor meer dan alleen eten en spullen. Zo vertelt een stamoudste uit Groenland genaamd Angaangaq bijvoorbeeld:<sup id=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-12\" class=\"modern-footnotes-footnote modern-footnotes-footnote--expands-on-desktop \" data-mfn=\"12\" data-mfn-post-scope=\"00000000000012980000000000000000_7740\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-12\">12<\/a><\/sup><span role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"12\">Medewerkers van de Triodos Bank vroegen Angaangaq: \u2018Hoe word je \u00e9cht rijk?\u2019 De korte video met daarin onder het andere onderstaande antwoord, vind je op <a href=\"http:\/\/GeldGaatNooitOverGeld.org\/schathemeltjerijk\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">GeldGaatNooitOverGeld.org\/schathemeltjerijk<\/a>.<\/span><\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.29-gezicht-Angaangaq-met-tekstballon-1024x529.png\" alt=\"gezicht Angaangaq met tekstballon: \u2018Hoe meer ik mijn kennis deel, hoe rijker ik word. En natuurlijk: hoe rijker ik ben, hoe gevender ik kan worden. Hoe meer ik geef, hoe meer ik krijg. Het is als een cirkel, zonder begin en zonder eind, waarin we allemaal thuishoren.\u2019\" class=\"wp-image-7995 lazyload\" width=\"512\" height=\"265\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.29-gezicht-Angaangaq-met-tekstballon-1024x529.png\" alt=\"gezicht Angaangaq met tekstballon: \u2018Hoe meer ik mijn kennis deel, hoe rijker ik word. En natuurlijk: hoe rijker ik ben, hoe gevender ik kan worden. Hoe meer ik geef, hoe meer ik krijg. Het is als een cirkel, zonder begin en zonder eind, waarin we allemaal thuishoren.\u2019\" class=\"wp-image-7995\" width=\"512\" height=\"265\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.29-gezicht-Angaangaq-met-tekstballon-1024x529.png 1024w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.29-gezicht-Angaangaq-met-tekstballon-300x155.png 300w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.29-gezicht-Angaangaq-met-tekstballon-768x397.png 768w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.29-gezicht-Angaangaq-met-tekstballon-1536x794.png 1536w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.29-gezicht-Angaangaq-met-tekstballon-2048x1059.png 2048w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.29-gezicht-Angaangaq-met-tekstballon-18x9.png 18w\" sizes=\"(max-width: 512px) 100vw, 512px\" \/><\/noscript><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Word jij in het dorp minder als je kennis deelt waar een ander nog niet over beschikt? Nee. Delen verrijkt zowel gever als ontvanger. Echter, zodra geld (pardon: rente) het dorp in komt, lijkt vasthouden ineens zo gek nog niet. Melk wordt zuur en groenten rotten weg, maar geld heeft geen houdbaarheidsdatum. Je hoeft een teveel aan geld niet tijdig in te zetten om het van waarde te laten zijn.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Op plekken waar rente de financi\u00eble spelregels bepaalt (en zoals inmiddels aangetoond, doet rente dat bijna overal), rolt geld vooral naar mensen die het goed kunnen vermeerderen. Het gaat minder tot nauwelijks naar mensen die er louter iets moois mee willen doen of maken. Hier bovenop komt het volgende: hoe meer geld iemand bezit, hoe makkelijker hij of zij het kan vermeerderen. Zo zegt de Franse econoom Thomas Piketty over zijn thuisland:<sup id=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-13\" class=\"modern-footnotes-footnote modern-footnotes-footnote--expands-on-desktop \" data-mfn=\"13\" data-mfn-post-scope=\"00000000000012980000000000000000_7740\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-13\">13<\/a><\/sup><span role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"13\">Uit een artikel van Pieter Giesen, \u2018Slapend rijker\u2019. <em>De Volkskrant<\/em>, zaterdag 19 april 2014.<\/span>&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.30-Thomas-Piketty-met-schoolbord-en-tekstballon-1024x396.png\" alt=\"Thomas Piketty met schoolbord en tekstballong: \u2018Wie kapitaal heeft maakt daar al snel 4 tot 5 procent rendement per jaar op. In normale tijden bedraagt de economische groei ongeveer 1,5 procent.\u2019\" class=\"wp-image-8002 lazyload\" width=\"512\" height=\"198\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.30-Thomas-Piketty-met-schoolbord-en-tekstballon-1024x396.png\" alt=\"Thomas Piketty met schoolbord en tekstballong: \u2018Wie kapitaal heeft maakt daar al snel 4 tot 5 procent rendement per jaar op. In normale tijden bedraagt de economische groei ongeveer 1,5 procent.\u2019\" class=\"wp-image-8002\" width=\"512\" height=\"198\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.30-Thomas-Piketty-met-schoolbord-en-tekstballon-1024x396.png 1024w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.30-Thomas-Piketty-met-schoolbord-en-tekstballon-300x116.png 300w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.30-Thomas-Piketty-met-schoolbord-en-tekstballon-768x297.png 768w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.30-Thomas-Piketty-met-schoolbord-en-tekstballon-1536x594.png 1536w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.30-Thomas-Piketty-met-schoolbord-en-tekstballon-2048x792.png 2048w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.30-Thomas-Piketty-met-schoolbord-en-tekstballon-18x7.png 18w\" sizes=\"(max-width: 512px) 100vw, 512px\" \/><\/noscript><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Anders gezegd: geld hebben, levert je gemiddeld 2,5 tot 3,5 procent meer geld op dan geld krijgen voor werk dat je doet.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">In Nederland heerst eenzelfde trend. Sinds 1980 is de inflatie in Nederland ongeveer even hoog als de inkomensstijging van mensen in loondienst. Effectief gezien zijn mensen in loondienst er qua inkomen dus niet op vooruit gegaan. De Nederlandse economie daarentegen, is sinds 1980 met bijna veertig procent gegroeid (effectief gezien, dus wederom na correctie voor inflatie en ook na correctie voor een toename in het aantal huishoudens). Simpel gezegd: in veertig jaar tijd zijn de lonen niet omhoog gegaan, maar de winsten wel. Wie die winsten vangt? Kapitaalbezitters.<sup id=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-14\" class=\"modern-footnotes-footnote modern-footnotes-footnote--expands-on-desktop \" data-mfn=\"14\" data-mfn-post-scope=\"00000000000012980000000000000000_7740\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-14\">14<\/a><\/sup><span role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"14\">Mirjam de Rijk, \u2018En de winnaar is\u2026 het bedrijfsleven\u2019. <em>De Groene Amsterdammer<\/em>, 31 januari 2018, <a href=\"http:\/\/Groene.nl\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Groene.nl<\/a>.<\/span><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em><\/em>In Angaangaqs dorp profiteren ze vooral van bezit door het te delen; in onze maatschappij profiteren we vooral van bezit door erop te zitten.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Winst uit bezit sijpelt bijna overal in door, zelfs in de prijs die we betalen voor producten en diensten. In een rechtvaardige situatie zou iedereen die waarde aan een product of dienst toevoegt, eerlijk delen in de prijs die ervoor betaald wordt. De prijs van een product of dienst zou dan vooral bepaald worden door de inkomens van alle mensen die aan een product of dienst gewerkt hebben. In onze maatschappij gebeurt dit niet, en dat komt door meer dan de eerder genoemde 35 tot 40 procent van de winkelprijs die men gebruikt om rente op leningen te betalen.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Allereerst zijn er de werkelijke kosten van een product of een dienst. Die zijn moeilijk hard te maken, maar ik geloof dat ze in de meeste gevallen hoger liggen dan de prijs die wij ervoor betalen. Kosten worden namelijk voor een groot deel afgeschoven op mensen en natuur die kapotgaan aan de productie van goederen en levering van diensten. Zij betalen meteen voor de schade die hen toevalt; wij consumenten doen dat pas ergens in de toekomst, wanneer onze longen bijvoorbeeld teveel last krijgen van gekapte regenwouden en leeggeviste zee\u00ebn.<sup id=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-15\" class=\"modern-footnotes-footnote modern-footnotes-footnote--expands-on-desktop \" data-mfn=\"15\" data-mfn-post-scope=\"00000000000012980000000000000000_7740\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-15\">15<\/a><\/sup><span role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"15\">Bomen zijn niet de enige longen van onze planeet. Er wordt zelfs beweerd dat het grootste deel van de atmosferische zuurstof uit oceanen komt. Zie bijvoorbeeld <a href=\"http:\/\/Earthsky.org\/earth\/how-much-do-oceans-add-to-worlds-oxygen\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Seaspiracy.org\/facts<\/a> &amp; <a href=\"http:\/\/Earthsky.org\/earth\/how-much-do-oceans-add-to-worlds-oxygen\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Earthsky.org\/earth\/how-much-do-oceans-add-to-worlds-oxygen<\/a>.<\/span><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Terugkerend bij de prijs die we w\u00e9l direct betalen: naast het rentedeel gaat nog een deel naar mensen die geen actieve bijdrage hebben geleverd. Deze mensen maken winst op een product of dienst, puur en alleen omdat ze bijvoorbeeld aandelen bezitten in het bedrijf dat erachter zit, of huur ontvangen voor de grond en gebouwen waarop het bedrijf z\u2019n ding doet.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kortom: het hebben van vermogen in de vorm van geld of grond, geeft je bijna automatisch de gave om dat vermogen te vermeerderen. Het enige talent dat je voor deze gave nodig hebt, is het talent om een deel van je geld of grond tegen rente uit te lenen. En zelfs dat talent kun je uitbesteden, want er staan meer dan genoeg bankiers, speculanten en makelaars te popelen om je te helpen.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Op wereldschaal draagt het rentespel bij aan het volgende plaatje:<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.31-Wereldbol-gedeeld-door-twee-1024x354.png\" alt=\"Wereldbol gedeeld door twee, bij linkerhelft acht poppetjes en cijfer 8, onder rechterhelft een hele hoop poppetjes en cijfer 3,6 miljard.\" class=\"wp-image-8012 lazyload\" width=\"512\" height=\"177\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.31-Wereldbol-gedeeld-door-twee-1024x354.png\" alt=\"Wereldbol gedeeld door twee, bij linkerhelft acht poppetjes en cijfer 8, onder rechterhelft een hele hoop poppetjes en cijfer 3,6 miljard.\" class=\"wp-image-8012\" width=\"512\" height=\"177\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.31-Wereldbol-gedeeld-door-twee-1024x354.png 1024w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.31-Wereldbol-gedeeld-door-twee-300x104.png 300w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.31-Wereldbol-gedeeld-door-twee-768x265.png 768w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.31-Wereldbol-gedeeld-door-twee-1536x531.png 1536w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.31-Wereldbol-gedeeld-door-twee-2048x708.png 2048w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.31-Wereldbol-gedeeld-door-twee-18x6.png 18w\" sizes=\"(max-width: 512px) 100vw, 512px\" \/><\/noscript><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sinds 2015 bezit de rijkste \u00e9\u00e9n procent van de wereld meer kapitaal dan de overige 99 procent bij elkaar; aan het begin van 2017 bezaten de acht vermogendste mensen ter wereld evenveel als de armste helft van de wereldbevolking.<sup id=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-16\" class=\"modern-footnotes-footnote modern-footnotes-footnote--expands-on-desktop \" data-mfn=\"16\" data-mfn-post-scope=\"00000000000012980000000000000000_7740\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-16\">16<\/a><\/sup><span role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"16\">Oxfam Briefing Paper, \u2018An Economy for the 99%\u2019, januari 2017, <a href=\"http:\/\/Oxfam.org\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Oxfam.org<\/a>.<\/span><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Econoom Thomas zegt hierover: \u2018Wij mensen hebben geen bezwaar tegen ongelijkheid als gevolg van werk en verdienste. Maar als je een groep van oligarchen hebt die maar kapitaal blijft opstapelen, botst dat met diepe overtuigingen op het gebied van sociale rechtvaardigheid.\u2019<sup id=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-17\" class=\"modern-footnotes-footnote modern-footnotes-footnote--expands-on-desktop \" data-mfn=\"17\" data-mfn-post-scope=\"00000000000012980000000000000000_7740\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-17\">17<\/a><\/sup><span role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"17\">Pieter Giesen, \u2018Slapend rijker\u2019. <em>De Volkskrant<\/em>, zaterdag 19 april 2014.<\/span><\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ik kan me nogal in Thomas\u2019 woorden vinden, maar de botsing die ik vooral voel, gaat over iets anders.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:40px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-css-opacity is-style-dots\"\/>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<!--nextpage-->\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading has-text-align-left\"><strong>Grond en eigendom<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<div style=\"height:10px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Geen mens heeft zijn geboorte op deze planeet gekocht. Toch hebben we het recht en de ruimte om er te leven tot een verhandelbaar product gemaakt, met bijbehorende renteplicht. Net als met kapitaal, valt een steeds groter deel van het aardoppervlak in handen van een steeds kleinere groep mensen. Net als met kapitaal \u2018verrijkt\u2019 men zich vooral aan grond ten koste van anderen en de planeet. Grond is inmiddels zo duur geworden, dat het bijna onmogelijk is om er winst uit te halen zonder het kapot te maken of vol te bouwen.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gek genoeg lijken we op buitenaards terrein meer bij zinnen te zijn. Zo bepaalt het <em>Outer Space Treaty<\/em>, een verdrag dat in 1967 in werking trad en inmiddels door 111 landen is ondertekend, dat de complete buitenaardse ruimte en alles dat erin rondzweeft, vrijelijk door elk volk verkend mag worden, maar dat geen enkel volk of land er heerschappij over mag claimen.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Waarom daar wel en op aarde niet? Volgens de tekst van het verdrag: omdat deze verkenningsvrijheid bijdraagt aan internationale wetenschappelijke samenwerking en dus aan meer begrip en sterkere, vreedzame relaties tussen staten en mensen.<sup id=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-18\" class=\"modern-footnotes-footnote modern-footnotes-footnote--expands-on-desktop \" data-mfn=\"18\" data-mfn-post-scope=\"00000000000012980000000000000000_7740\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-18\">18<\/a><\/sup><span role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"18\">Zie <a href=\"http:\/\/Outerspacetreaty.org\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Outerspacetreaty.org<\/a>.<\/span> Een reden die een vriendin van me aandroeg, is dat ons collectieve bewustzijn gegroeid is sinds we met grondverhandeling begonnen. Uit dit groeiende bewustzijn ontstond een andere keuze.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ik vind beide redenen hoopgevend. Het verdrag is alleen nog niet op de proef gesteld. Tot nu toe is het nog niemand gelukt om langer dan drie dagen voet te zetten op een buitenaards stuk grond. Wat mensen wel is gelukt, veelvuldig, is afspraken toezeggen om ze vervolgens niet na te leven.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Volgens mij is het wachten op de eerste kolonisten die het verdrag aan hun laars lappen. Tenzij we voor dat moment ook op aarde bij zinnen komen.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:40px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-css-opacity is-style-dots\"\/>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<!--nextpage-->\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.31-5-scheidingsteken-verwarring.png\" alt=\"Warboel\" class=\"wp-image-8033 lazyload\" width=\"34\" height=\"34\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.31-5-scheidingsteken-verwarring.png\" alt=\"Warboel\" class=\"wp-image-8033\" width=\"34\" height=\"34\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.31-5-scheidingsteken-verwarring.png 239w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.31-5-scheidingsteken-verwarring-150x150.png 150w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.31-5-scheidingsteken-verwarring-12x12.png 12w\" sizes=\"(max-width: 34px) 100vw, 34px\" \/><\/noscript><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:15px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ik wil deze eerste verkenning naar de verwarring over wat leven geeft en wat leven neemt, afsluiten met iets dat ik mensen weleens hoor zeggen.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u2018Geld is heel aards.\u2019<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ik heb hier lang en vaak ja op geknikt, terwijl ik eigenlijk geen idee had wat ze bedoelden.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nu knik ik geen ja meer. Ik vind de afspraak die geld heet zo onaards als maar kan. Geld rot niet weg en vermindert ook niet in bruikbaarheid wanneer je erop blijft zitten. Ik weet van niets anders op onze planeet dat zich zo gedraagt. Behalve goud misschien.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Iets anders dat ik mensen weleens hoor zeggen, is dat geld energie is. Dat vind ik al kloppender, hoewel geld op zichzelf niet iets kan zijn. \u2018Geld wordt pas fout of goed door wat je ermee doet\u2019, reclameerde de ASN Bank ooit. In mijn woorden: hoe krom, onrechtvaardig of idioot geld ook gebruikt kan worden, wij bepalen hoe positief en creatief we geld laten rollen.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Op deze manier kijken, brengt ons een stap dichter bij de onderliggende patronen waarop we <mark style=\"background-color:rgba(0, 0, 0, 0)\" class=\"has-inline-color has-cyan-bluish-gray-color\">onze omgang met<\/mark> geld hebben gebouwd. Want waar laten we ons door bepalen? En wat doet dit met ons?<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:40px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-css-opacity is-style-dots\"\/>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<!--nextpage-->\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading has-text-align-center\"><strong>Tot in ons bloed<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<div style=\"height:15px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center wp-block-paragraph\">\u2014<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Goed aangepast zijn aan een diep zieke samenleving, is geen maatstaf voor gezondheid.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u2014 Jiddu Krishnamurti<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center wp-block-paragraph\">\u2014<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mijn vader kan best wel heel goed timmeren. Hij leerde me hoe ik dingen zelf kan maken. Ooit bouwden we samen een keuken van gebruikt steigerhout. Twee maanden lang werkten we er elk weekend aan. De keuken was toen nog niet af, maar we zagen allebei niet hoe verder. Na een half jaar met een halve keuken geleefd te hebben, wist ik waar de lades en de oven het beste zouden passen. Kort daarna hadden papa en ik \u00e9\u00e9n van de mooiste keukens voltooid die ik ooit heb gezien.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ik heb weinig spullen en wordt weleens een minimalist genoemd. Voor mij voelt essentialist passender. Ik hou namelijk van spullen. Spullen die met liefde gemaakt zijn, die leven en kwaliteit ademen. Die spullen zijn alleen niet de standaard. Het overgrote deel van de gebouwen, openbare ruimtes, vervoersmiddelen en spullen die ik tegenkom, vind ik lelijk en doods.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De standaard verbaast me, maar ik ben hem ook gaan begrijpen. In een rente-economie sporen mensen zichzelf en elkaar immers continu aan om zoveel mogelijk, zo snel mogelijk, voor zo weinig mogelijk te produceren. De prijs die wij en de aarde hiervoor betalen, is reeds aan bod gekomen, maar ik zie nog een verlies.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wij kopen alsmaar nieuwe dingen omdat nieuw goedkoper is dan repareren. We zetten meubels bij het grofvuil omdat we ze niet zelf hebben gemaakt. We gooien een derde tot de helft van ons eten weg omdat we het niet uit eigen moestuin halen.<sup id=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-19\" class=\"modern-footnotes-footnote modern-footnotes-footnote--expands-on-desktop \" data-mfn=\"19\" data-mfn-post-scope=\"00000000000012980000000000000000_7740\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-19\">19<\/a><\/sup><span role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"19\">Uit Mark Boyle, \u2018I live without cash \u2013 and I manage just fine\u2019, <em>The Guardian<\/em>. 28 oktober 2009, <a href=\"http:\/\/TheGuardian.com\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">TheGuardian.com<\/a>.<\/span><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kort gezegd: het gros van onze spullen en ons dagelijks brood wordt achteloos geproduceerd, achteloos geconsumeerd en achteloos afgedankt, omdat we er nauwelijks iets bij voelen. En wat voor consumenten geldt, geldt ook voor winkeliers, leveranciers en producenten. Aanbieders die weten \u2014 of willen weten \u2014 waar hun spullen en grondstoffen vandaan komen, laat staan onder wat voor omstandigheden ze zijn geoogst of gemaakt, zijn maar dun over onze winkelstraten gesmeerd.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">In onze maatschappij bepaalt vooral de winkelprijs onze relatie met voedsel, meubels, apparaten en kleding, en in een zogenaamd druk leven is kwaliteit al snel teveel gevraagd. We willen wel meubels kopen die met liefde en aandacht gemaakt zijn, maar\u2026 We willen onze spullen niet laten maken door kinderhanden in lage lonenlanden, maar\u2026 We willen ons eten wel bij kleinschalige, biologische boerenbedrijven kopen in plaats van bij de supermarkt, maar\u2026<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ook dit ben ik gaan begrijpen. Zelf veel werkzaam geweest in caf\u00e9s en restaurants, heb ik legio horeca-ondernemers keuzes zien maken die volledig indruisten tegen de passie waarmee ze hun zaak ooit begonnen. Langere dagen draaien dan goed voelt en gezond is, broodjes gehaast in plaats van met aandacht bereiden, overstappen naar goedkopere leveranciers met slechte producten en alsmaar gestrester reageren op alles en iedereen, allemaal om de vaste lasten (waarvan huur of hypotheek meestal het leeuwendeel vormt) het hoofd te bieden, onderwijl vergetend waarom ze dit alles ook alweer deden.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Druk zijn en liefdeloze keuzes maken zijn twee \u2018winsten\u2019 van onze zucht naar comfort en vooruitgang. Een andere zogenaamde winst is de luxe om op eigen benen te staan. In onze maatschappij is het voor veel mensen tof om te kunnen zeggen dat ze financieel onafhankelijk zijn. Maar is dat werkelijk zo tof? Is het tof om te kunnen betalen voor de vrijheid om geen medemens te hoeven ontmoeten, bij niemand in het krijt te hoeven staan en je leven vooral via mobiele apps en bankrekeningen te regelen? En omgekeerd: is het tof om geen hulp te vragen, omdat je hulp niet kunt betalen en\/of <mark style=\"background-color:rgba(0, 0, 0, 0)\" class=\"has-inline-color has-cyan-bluish-gray-color\">onbewust<\/mark> hebt geleerd dat je alles altijd in je eentje en op eigen benen dient op te lossen?<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wij staan niet op eigen benen en we zijn niet eenzaam. We staan op de aarde dankzij de aarde en we leven dankzij alles dat leven geeft. We laten ons alleen afsnijden van wat het leven rijk maakt, door onbewust te buigen voor het individualiserende, \u2018onafhankelijk\u2019 makende evangelie van <em>nooit genoeg.<\/em> En dit afsnijden verarmt ons niet alleen geestelijk; we worden er letterlijk ziek van.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Een voorbeeld.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Aan het eind van de negentiende eeuw lopen veel dorpen in Itali\u00eb leeg. E\u00e9n van die dorpen heet Roseto Valfortore. De Rosetanen zijn hun armoede zat en maken de oversteek naar Amerika, in de hoop daar hun rijkdom te vinden. In de staat Pennsylvania stichten ze een nieuw dorp, onder de naam Roseto. De omgeving moet weinig hebben van de Italiaanse nieuwkomers, dus de Rosetanen leren snel dat ze vooral op elkaar zijn aangewezen.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Vijftig jaar later bestaat bijna elk huishouden in Roseto uit drie generaties: de oorspronkelijke immigranten, hun volwassen kinderen en diens opgroeiende kleinkinderen. Overdag is het dorp rustig. De kinderen gaan naar school terwijl hun ouders in een nabijgelegen steengroeve en kledingfabriek werken. \u2019s Avonds komt de boel tot leven. Dorpsgenoten lopen bij elkaar naar binnen en doen alsof ze thuis zijn. Ze zetten buiten tafels neer om Italiaanse feestmalen met elkaar te delen, gaan samen wandelen, organiseren festivals en vieren het leven.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.32-Dorp-in-verbinding-mensen-eten-samen-aan-een-grote-tafel-op-het-plein-e1650031861441-1024x415.png\" alt=\"Dorp in verbinding, mensen eten samen aan een grote tafel op het plein\" class=\"wp-image-8042 lazyload\" width=\"512\" height=\"208\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.32-Dorp-in-verbinding-mensen-eten-samen-aan-een-grote-tafel-op-het-plein-e1650031861441-1024x415.png\" alt=\"Dorp in verbinding, mensen eten samen aan een grote tafel op het plein\" class=\"wp-image-8042\" width=\"512\" height=\"208\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.32-Dorp-in-verbinding-mensen-eten-samen-aan-een-grote-tafel-op-het-plein-e1650031861441-1024x415.png 1024w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.32-Dorp-in-verbinding-mensen-eten-samen-aan-een-grote-tafel-op-het-plein-e1650031861441-300x121.png 300w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.32-Dorp-in-verbinding-mensen-eten-samen-aan-een-grote-tafel-op-het-plein-e1650031861441-768x311.png 768w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.32-Dorp-in-verbinding-mensen-eten-samen-aan-een-grote-tafel-op-het-plein-e1650031861441-1536x622.png 1536w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.32-Dorp-in-verbinding-mensen-eten-samen-aan-een-grote-tafel-op-het-plein-e1650031861441-2048x829.png 2048w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.32-Dorp-in-verbinding-mensen-eten-samen-aan-een-grote-tafel-op-het-plein-e1650031861441-18x7.png 18w\" sizes=\"(max-width: 512px) 100vw, 512px\" \/><\/noscript><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">In 1961 krijgt Roseto bezoek van een Amerikaanse arts-hoogleraar, Stewart Wolf. Hij komt spreken voor een groepje medici en drinkt na afloop een biertje met een lokale arts. \u2018Weet je wat ik zo raar vind?\u2019 mijmert de arts terwijl ze in de kroeg staan. \u2018Bij ons is er veel minder hartziekte dan in ons buurdorp Bangor.\u2019<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Stewart spitst zijn oren. In het Amerika van de vroege jaren zestig is hartziekte reeds een epidemie. Onder mannen jonger dan vijfenzestig jaar is het zelfs de belangrijkste doodsoorzaak. Stewart wil meer weten, maar de lokale arts heeft geen verklaring.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Stewart vraagt de overlijdensaktes op van Roseto en omringende dorpen. Verbijsterd bladert hij tot zeven jaar terug in de tijd. In het buurdorp Bangor loopt het percentage hartaanvallen netjes mee met het Amerikaanse gemiddelde; in Roseto doen ze het met de helft minder. Bij mannen jonger dan vijfenzestig zijn hartaanvallen in Roseto zelfs vrijwel ongehoord.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Alle sterftes bij elkaar opgeteld, liggen die van Roseto dertig tot vijfendertig procent lager dan het Amerikaanse gemiddelde. En Rosetanen gaan vrijwel nooit naar de dokter.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Stewarts verbijstering zet hem aan tot een langlopend onderzoek. Jaren later zal \u00e9\u00e9n van zijn medeonderzoekers zeggen: \u2018Roseto kende geen zelfmoord, geen alcoholisme, geen drugsverslaving en nagenoeg geen criminaliteit. Niemand in Roseto leefde van een uitkering en niemand had een maagzweer. Rosetanen gingen dood van ouderdom, that\u2019s it.\u2019<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hoe komt dit? Is het de olijfolie? Stewart huurt elf di\u00ebtisten in om mee te kijken terwijl de Rosetanen boodschappen doen en koken. Het komt niet door olijfolie; Rosetanen hebben geen geld voor olijfolie. Ze koken met varkensvet en bedekken hun pizza\u2019s met worst en eieren. Ruim veertig procent van hun calorie\u00ebn komt uit dierenvet.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zijn Rosetanen misschien fitter dan elders? Ehm, nee, niet bepaald. In Roseto houden ze van sigaretten, drank en veel eten.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zijn het de genen? Nee. Italiaanse Rosetanen die elders in Amerika zijn neergestreken, blijken even ongezond als de gemiddelde Amerikaan. Zo ook de nakomelingen van die Rosetanen.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ligt het aan de geografie? Het klimaat? Het grondwater? Medische faciliteiten? Nee, nee, nee en nee: die zijn allemaal hetzelfde als in omringende dorpen.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Stewart en zijn collega-onderzoekers observeren zich het ongans en vinden geen fysiologische verklaring voor Roseto\u2019s immuniteit. Wanneer na jaren alle opties zijn afgevinkt, kan Stewart maar \u00e9\u00e9n conclusie trekken: het ligt aan Roseto\u2019s hechte gemeenschap. Die is niet alleen goed voor de geest; ze is goed voor het lichaam.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Was het onderzoek hier gestopt, dan hadden we nu \u00e9\u00e9n kant van het verhaal gehad. Stewart besluit echter om het dorp te blijven volgen, precies op het moment dat Roseto\u2019s gemeenschap de eerste scheuren begint te vertonen. En wat wil de ironie? Dat de inzet van Rosetanen om hun kinderen een beter leven te geven, ondermijnt wat hun leven zo goed maakt.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Roseto mag dan wel immuun zijn voor ziekte; de jongeren vinden het een doodsaai dorp. Dankzij het harde werk van hun ouders kunnen ze weg om te studeren. Na een aantal jaren keren ze terug, samen met andere idee\u00ebn en vers bloed. Steeds vaker trouwen Italiaanse Amerikanen met niet-Italiaanse Amerikanen. Kerkbezoek daalt, drie-generatiewoningen worden \u00e9\u00e9n-generatiewoningen en al gauw blijkt de Amerikaanse droom te groot voor de kleine huisjes.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De jonge gezinnen trekken naar de rand van het dorp. Daar staan nieuwbouwwoningen, compleet met hekken, zwembaden en alle gemakken die een mens maar kan wensen.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.33-orp-met-nucleaire-families-en-hekken-en-zwembaden-en-autos-1024x528.png\" alt=\"Dorp met nucleaire families en hekken en zwembaden en auto&#039;s\" class=\"wp-image-8043 lazyload\" width=\"512\" height=\"264\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.33-orp-met-nucleaire-families-en-hekken-en-zwembaden-en-autos-1024x528.png\" alt=\"Dorp met nucleaire families en hekken en zwembaden en auto&#039;s\" class=\"wp-image-8043\" width=\"512\" height=\"264\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.33-orp-met-nucleaire-families-en-hekken-en-zwembaden-en-autos-1024x528.png 1024w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.33-orp-met-nucleaire-families-en-hekken-en-zwembaden-en-autos-300x155.png 300w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.33-orp-met-nucleaire-families-en-hekken-en-zwembaden-en-autos-768x396.png 768w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.33-orp-met-nucleaire-families-en-hekken-en-zwembaden-en-autos-1536x792.png 1536w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.33-orp-met-nucleaire-families-en-hekken-en-zwembaden-en-autos-2048x1056.png 2048w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.33-orp-met-nucleaire-families-en-hekken-en-zwembaden-en-autos-18x9.png 18w\" sizes=\"(max-width: 512px) 100vw, 512px\" \/><\/noscript><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Terwijl dit proces gaande is, verdubbelt het percentage hartziektes in Roseto en verdrievoudigt het percentage van inwoners die kampen met hoge bloeddruk. In 1980, bijna twintig jaar nadat Stewart voor het eerst het dorp inloopt, doet Roseto het qua hartaanvallen net zo slecht als de gemiddelde Amerikaan.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Stewart vult zijn oorspronkelijke conclusie aan: vanaf het moment dat we ons van elkaar verwijderen, zijn we een makkelijke prooi voor de uitdagingen van het leven. We worden vatbaarder voor stress en als stress lang genoeg aanhoudt, worden we ziek.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Stewart zal niet de enige zijn. Ook latere onderzoeken geven aan dat onze gezondheid en ons geluk mede worden bepaald door de kwaliteit van onze relaties. Een hechte, steunende gemeenschap houdt stress op afstand, voorkomt ziekte en kan ons zelfs genezen. Zonder zo\u2019n gemeenschap gebeurt het omgekeerde.<sup id=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-20\" class=\"modern-footnotes-footnote modern-footnotes-footnote--expands-on-desktop \" data-mfn=\"20\" data-mfn-post-scope=\"00000000000012980000000000000000_7740\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-20\">20<\/a><\/sup><span role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"20\">Informatie over het \u2018Roseto-effect\u2019 haalde ik uit Lissa Rankin\u2019s boek <em>Mind over Medicine<\/em> en uit \u2018The Roseto Effect, class notes from the University of Illinois\u2019, te vinden via <a href=\"http:\/\/Uic.edu\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Uic.edu<\/a>. Een vrij bekend later onderzoek naar \u2019s werelds gelukkigste en gezondste samenlevingen, vind je in het veelgelezen boek <em>Thrive: Finding Happiness the Blue Zones Way<\/em>, geschreven door Dan Buettner.<\/span><\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Eigenlijk vind ik dit een open deur. Toch verwonderde het Roseto-verhaal ook mij toen ik erover las. Waarom, als het z\u00f3 logisch is? Mijn antwoord nu is: omdat de verwarring waar we inzitten pas zichtbaar wordt wanneer we durven stilstaan \u2014 en durven kijken naar wat ons bezielt.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Echter, in een wereld waar <em>nooit genoeg<\/em> het tempo lijkt te bepalen, moet er bij veel mensen een hoop gebeuren voordat ze tot stilstand komen.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:40px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-css-opacity is-style-dots\"\/>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<!--nextpage-->\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading has-text-align-center\"><strong>Economoe<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<div style=\"height:15px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center wp-block-paragraph\">\u2014<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Als je niet wordt zoals zij willen dat je wordt, zijn ze boos. Want iedereen kan je precies vertellen hoe je moet leven. Terwijl ze zich geen raad weten met hun eigen leven.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u2014 Paolo Coelho, <em>De Alchemist<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center wp-block-paragraph\">\u2014<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">In 2004 bereiken mijn ploeggenoten en ik de finale van \u00e9\u00e9n van de meest prestigieuze roeitoernooien ter wereld. We winnen. Anderhalve maand later voel ik me nog steeds als de dweil die voorbij de eindstreep uitgeput in elkaar zakte. Ik ben twee\u00ebntwintig jaar oud en geloof niet dat dit de bedoeling is. Gelukkig weet mijn huisarts raad. \u2018Mundo,\u2019 zegt hij resoluut, \u2018je bent overtraind.\u2019<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ik neem de woorden aan voor waar, maar van binnen weet ik wel beter. Ik ben al naar de klote sinds ik wil stoppen met roeien. Een heel jaar lang, terwijl ik op mijn tandvlees toewerk naar dat prestigieuze roeitoernooi, wil ik stoppen met roeien. Elke haal doet pijn, mijn lijf vraagt continu of we alsjeblieft mogen nokken en toch ga ik door. Waarom?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Omdat ik roeien wil. Dat is tenminste wat ik mezelf en anderen aanpraat. De echte reden durf ik niet onder ogen te komen. Ik ga door omdat slimmerds en snellerds meer lof oogsten dan dommerds en langzamerds.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Op mijn roeivereniging is nog nooit iemand erelid geworden omdat hij of zij midden in het seizoen zei: \u2018Jongens, het is mooi geweest, de zin is op, ik stop.\u2019 Stoppen is niet tof. Dus ga ik voorbij aan de signalen die zeggen dat het genoeg is geweest. Ergens weet ik dat het waanzin is, iets hooghouden dat neergelegd wil worden. Toch zal het nog jaren duren voordat ik eerlijk zijn belangrijker begin te maken dan lof krijgen. Ik ben verslaafd geraakt aan de kick van competitie.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Competitie, of concurrentie, zoals het in de economieles heet, is een logisch en gewenst gevolg van dat elfde briefje van tien euro, oftewel van een illusie van tekort. Concurrentie doet ons harder, beter en sneller werken. Concurrentie stimuleert innovatie, innovatie brengt meer welvaart en meer welvaart is goed. In het theoretische deel van dit hoofdstuk kwamen deze aannames reeds aan bod; nu de praktijk.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Concurrentie haalt inderdaad krachten in mensen naar boven die anders verborgen zouden blijven, net als in situaties waar levens op het spel staan. Moeders tillen met hun blote handen een auto op om hun beknelde kind te bevrijden; oorlogsvaarders gooien onmogelijk zware bommen van hun brandende schip zodat het schip niet ontploft; kleine meisjes springen over manshoge muren om gevaar te ontvluchten\u2026 er zijn talloze verhalen.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">In levensbedreigende situaties gaan mensen echter net zo makkelijk af als een gieter, net als in een rente-economie. In een rente-economie m\u00f3eten mensen zelfs afgaan. De \u00e9\u00e9n kan alleen verdienen terwijl een ander een schuld opbouwt. De \u00e9\u00e9n kan alleen excelleren terwijl anderen onder de maat presteren. Bovenop dit onwenselijke gegeven, zie ik zelfs onder \u2018winnaars\u2019 weinig dat met echt excelleren te maken heeft. Steeds meer mensen lopen steeds jonger leeg <mark style=\"background-color:rgba(0, 0, 0, 0)\" class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">terwijl<\/mark> ze zogenaamd excelleren.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Het spel van excelleren en afgaan begint niet zodra we met geld in aanraking komen. Excelleren en afgaan zitten diep verankerd in de manieren waarop we elkaar opvoeden en onderwijzen.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Veel van wat wij gezin, school, bedrijf, organisatie en management noemen, is erop gericht om gehoorzaamheid te produceren. Dit gebeurt veelal onbewust en met goede bedoelingen, maar dat maakt de schade niet minder. Als wij bepaalde voorwaarden moeten vervullen om waardering en goedkeuring te oogsten, is de kans groot dat we leren onszelf niet te leuk vinden om wie we zijn. Dit kan ertoe leiden dat we een vals persona opbouwen, iemand die het in de ogen van de buitenwereld (hopelijk) goed doet. Wat ons echt beweegt, wordt overschaduwd door aanpassingsgedrag. Onderzoek wijst uit dat deze strategie vaak gepaard gaat met depressie, moedeloosheid en een vergeten van wie we zijn.<sup id=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-21\" class=\"modern-footnotes-footnote modern-footnotes-footnote--expands-on-desktop \" data-mfn=\"21\" data-mfn-post-scope=\"00000000000012980000000000000000_7740\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-21\">21<\/a><\/sup><span role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"21\">Met zijn boek <em>Onvoorwaardelijk Ouderschap<\/em> beschrijft Alfie Kohn treffend wat we aan schade berokkenen door (onbedoeld) te belonen en te straffen. Hij onderbouwt zijn argumenten met talloze onderzoeken en gebruikt rake taal. Meer over zijn boek, plus over alternatieven voor straffen en belonen, vind je op <a href=\"http:\/\/GeldGaatNooitOverGeld.org\/onvoorwaardelijk-ouderschap\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">GeldGaatNooitOverGeld.org\/onvoorwaardelijk-ouderschap<\/a>.<\/span><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Alphabet<\/em>, een documentaire over de huidige staat van ons onderwijs, laat pijnlijk treffend zien wat voorwaardelijkheid met ons kan doen. In beeld verschijnt onder andere een Chinese jongen. Zijn moeder somt allemaal prestaties op en haalt een medaille tevoorschijn die hij bij een wiskundewedstrijd won. Gedwee hangt hij de medaille om zijn nek.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.34-Jongen-met-een-medaille-omgehangen-717x1024.png\" alt=\"Jongen met een medaille omgehangen\" class=\"wp-image-8078 lazyload\" width=\"179\" height=\"256\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.34-Jongen-met-een-medaille-omgehangen-717x1024.png\" alt=\"Jongen met een medaille omgehangen\" class=\"wp-image-8078\" width=\"179\" height=\"256\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.34-Jongen-met-een-medaille-omgehangen-717x1024.png 717w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.34-Jongen-met-een-medaille-omgehangen-210x300.png 210w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.34-Jongen-met-een-medaille-omgehangen-768x1096.png 768w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.34-Jongen-met-een-medaille-omgehangen-1076x1536.png 1076w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.34-Jongen-met-een-medaille-omgehangen-1435x2048.png 1435w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.34-Jongen-met-een-medaille-omgehangen-8x12.png 8w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.34-Jongen-met-een-medaille-omgehangen.png 1492w\" sizes=\"(max-width: 179px) 100vw, 179px\" \/><\/noscript><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u2018Haal nog maar een paar prijzen\u2019, zegt zijn moeder trots.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ik kan niet met zekerheid zeggen wat er in deze jongen omgaat. De film brengt hem meerdere keren in beeld zonder hem het woord te geven. Toch is zijn blik voor mij een toonbeeld van wat velen van ons meemaken \u2014 en van wat ik heb meegemaakt, niet alleen tijdens mijn roeicarri\u00e8re. Legio sporters, rekenwonders, artiesten en zakenlui beleven of eindigen hun loopbaan, zelfs de meest glansrijke, in fysieke en mentale puinhoop. Leven voor erkenning in plaats vanuit vreugde kan letterlijk doodvermoeiend zijn.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Het is dubbel tragisch, want net als in het bankwezen zie ik in concurrentie een prachtige kern van waarheid. Wij willen tot bloei komen. Volgens mij vinden we het heerlijk om onszelf en elkaar uit de tent te lokken van wat we denken te kunnen, hoe spannend dat soms ook is. Een limiet overstijgen, alleen of samen, is een intens mooie en bekrachtigende ervaring.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Maar ten koste van anderen?<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ten koste van onszelf?<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">En uiteindelijk \u2014 want dat is de onvermijdelijke finale van <em>nooit genoeg <\/em>\u2014ten koste van alles en iedereen?<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ik zie niet hoe dit ons slimmer, rijker of bloeiender maakt.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Concurrentie draait op beloning en straf. Beide zijn een nekslag voor onze aangeboren ontdekkingsdrang en genialiteit. <em>Alphabet<\/em> presenteert bijvoorbeeld het volgende onderzoeksresultaat: achtennegentig procent van alle kinderen wordt hoogbegaafd geboren; eenmaal geschoold en volwassen blijkt slechts twee procent dat nog steeds te zijn.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Op zielsniveau geloof ik niet dat dit is wat we willen cre\u00ebren. Toch blijft het gros ermee doorgaan, ook al heeft een sloot aan onderzoek bewezen dat het niemand ten goede komt. Experimenten bevestigen keer op keer dat beloningen en bonussen alleen \u2018werken\u2019 bij makkelijke taken met simpele kaders en concrete doelen. Zodra een klus ook maar iets uitdagender wordt, werken beloning en straf eerder verlammend dan aanstekelijk. Sterker nog: hoe hoger de beloofde beloning, hoe dommer we ons voor die beloning inzetten. Waarom? Omdat beloning en straf, oftewel extrinsieke motivatie, onze blik vernauwen. Met een wortel voor onze neus zijn we geneigd alleen nog de wortel te zien. We worden blind voor creatieve wegen naar het gestelde doel \u2014 en we vergeten onszelf een waardevolle vraag te stellen: \u2018Is het gestelde doel wel het beste doel?\u2019<sup id=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-22\" class=\"modern-footnotes-footnote modern-footnotes-footnote--expands-on-desktop \" data-mfn=\"22\" data-mfn-post-scope=\"00000000000012980000000000000000_7740\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-22\">22<\/a><\/sup><span role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"22\">Een leuke en goed onderbouwde bron over wat wetenschap weet en wat de wereld doet, is Dan Pink\u2019s TED-toespraak \u2018The Puzzle of Motivation\u2019, te bekijken op <a href=\"http:\/\/GeldGaatNooitOverGeld.org\/intrinsic-drive\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">GeldGaatNooitOverGeld.org\/intrinsic-drive<\/a>.<\/span><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zelfs mensen die denken een maatschappij te willen waarin anderen netjes doen wat we hen opdragen, schieten zichzelf met extrinsieke motivatie in de voet. Hoe meer mensen ergens voor worden beloond, hoe groter de kans dat ze interesse verliezen in de opdrachten die ze moeten uitvoeren om de beloning te krijgen. Tientallen studies onder mensen van verschillende leeftijden, sekse en culturele achtergronden, kwamen tot deze of een vergelijkbare conclusie.<sup id=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-23\" class=\"modern-footnotes-footnote modern-footnotes-footnote--expands-on-desktop \" data-mfn=\"23\" data-mfn-post-scope=\"00000000000012980000000000000000_7740\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-23\">23<\/a><\/sup><span role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"23\">Meer van dit soort onderzoeken zijn samengevat in Alfie Kohns boek <em>Punished by Rewards<\/em>, waarnaar hij verwijst vanuit zijn boek <em>Onvoorwaardelijk Ouderschap<\/em>. Zie <a href=\"http:\/\/GeldGaatNooitOverGeld.org\/onvoorwaardelijk-ouderschap\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">GeldGaatNooitOverGeld.org\/onvoorwaardelijk-ouderschap<\/a>.<\/span> Kort gezegd: werkpaarden die beloond worden voor hun werk, worden slechte werkpaarden.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dan is er nog de vervelende neiging van mensen om niet altijd te doen wat hen wordt opgedragen. Een groot deel dat continu \u2018goed zo!\u2019 of \u2018foei!\u2019 hoort, gaat vroeg of laat rebelleren, saboteren en zelfs vechten.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tegen bovenstaande vallen meerdere dingen in te brengen. E\u00e9n daarvan stoelt op een zogenaamd natuurlijke rangorde. Genoeg mensen die zeggen dat arme schepsels arm zijn omdat ze dom zijn. Ze hebben gewoon geen rijke hersenen. Of ze kunnen geen geld verdienen. Of ze willen geen geld verdienen. Of ze verdienen het wel, maar verspillen het vervolgens aan domme dingen.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">In een aantal gevallen zullen dit soort overtuigingen hout snijden, maar onderzoek laat opnieuw zien dat er vooral iets anders aan de hand is. Een studie in Amerika toonde aan dat arme mensen niet arm zijn omdat ze dom zijn, maar omdat armoede aanspoort tot verarmend gedrag. Onderzoekers legden het cognitieve vermogen van mensen naast hun gedachten over geld. Wat ze zagen, is dat zorgen (of die nu gaan over geld, tijd, eten of wat dan ook) mentale \u2018bandbreedte\u2019 opslokken. En een hoofd vol kopzorgen schiet vanzelf in de overlevingsstand. Net als bij beloning en straf, richt een zorgelijk hoofd zich vooral op de korte termijn. Dingen die ook belangrijk zijn, krijgen nauwelijks ruimte meer. Het resultaat: beslissingen die armoede cre\u00ebren, in stand houden en verergeren. Conclusie: armoede is eerder een oorzaak van dom gedrag dan andersom.<sup id=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-24\" class=\"modern-footnotes-footnote modern-footnotes-footnote--expands-on-desktop \" data-mfn=\"24\" data-mfn-post-scope=\"00000000000012980000000000000000_7740\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-24\">24<\/a><\/sup><span role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"24\">Rutger Bregman interviewde \u00e9\u00e9n van de onderzoekers voor een artikel, \u2018Waarom arme mensen domme dingen doen\u2019, te vinden op <a href=\"http:\/\/Decorrespondent.nl\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Decorrespondent.nl<\/a>. Voor het volledige onderzoeksverslag, zie Anandi Mani e.a., \u2018Poverty Impedes Cognitive Function\u2019. <em>Science<\/em>, Vol. 341, 30 Augustus 2013, p. 976-980.<\/span><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nu beperkte dit onderzoek zich tot mensen die onderaan de maatschappelijke ladder staan: laag opgeleid, levend van een karig loon en vaak slecht voor zichzelf zorgend. Ik snap deze onderzoekskeuze, maar is het bovenaan de ladder anders? Eindjes aan elkaar knopen om je kinderen te voeden, winst boeken om je aandeelhouders zoet te houden, doorgaan met roeien om lof te oogsten; ik zie geen verschil. Volgens mij ontstaat armoede vooral in ons, wanneer we geloven dat we te weinig hebben.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:40px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-css-opacity is-style-dots\"\/>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<!--nextpage-->\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading has-text-align-center\"><strong>Tekort hebben en tekort zijn<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<div style=\"height:15px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center wp-block-paragraph\">\u2014<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Alles wat we doen uit angst voor straf als we het niet doen: iedereen betaalt ervoor. Alles wat we doen voor een beloning: iedereen betaalt ervoor. Alles wat we doen om ervoor te zorgen dat mensen ons leuk gaan vinden: iedereen betaalt ervoor.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u2014 Marshall Rosenberg<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center wp-block-paragraph\">\u2014<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">In de concurrentiesfeer vervaagt het onderscheid tussen hebben en zijn. We leren eigenwaarde niet uit een eigen gevoel van waarde te putten, maar uit groter, kleiner, slimmer, dommer, sneller of langzamer. Dingen minder goed kunnen dan een ander maakt ons minder; dingen beter kunnen, maakt ons meer.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Een paar jaar terug zou ik dit mechanisme nog hebben afgeserveerd als een symptoom van onze westerse maatschappij, maar ook op de meest onwaarschijnlijke plekken blijkt het z\u2019n ding te doen.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">In 2013 nodigt fotograaf Thijs Heslenfeld me uit om twee weken lang door de wildernis van Namibi\u00eb te trekken. Ik ken Thijs van het Hartwerkersportret waarvoor ik hem interviewde en weet dat als hij het over wildernis heeft, dat hij het meent.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tijdens onze eerste avond samen krijg ik de wildernis al op m\u2019n bord. Meters van een plek waar we net leeuwensporen hebben gezien, zegt Thijs doodleuk: \u2018Hier gaan we kamperen.\u2019<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Na Mongoli\u00eb is Namibi\u00eb het meest dunbevolkte land ter wereld. De leegte is \u00e9\u00e9n van de redenen dat Thijs zo door het land is gegrepen. Toch ontmoeten we bijna elke dag volk, zelfs op de meest onmogelijke plekken.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u2018Ik was naar de stad verhuisd voor een makkelijker leven,\u2019 vertelt \u00e9\u00e9n vrouw, \u2018maar in de stad kwam ik er pas achter hoe makkelijk mijn leven hier in de woestijn was. Dus ben ik teruggekomen. Hier kan ik voor mezelf zorgen. In de stad vond ik dat veel moeilijker.\u2019<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ok\u00e9, bijzonder verhaal, maar ook logisch. Minder logisch is wat Thijs en ik nog dieper in de woestijn tegenkomen. Ook daar leven complete families, samen met soms wel honderd koeien. Dagenlang trekken leden van de families met hun kuddes door droogte en hitte, op zoek naar voedsel en water voor de dieren. Als we verwonderd aan een familiehoofd vragen waar dit goed voor is, antwoordt hij even kort als eerlijk: \u2018Status.\u2019<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Van \u00e9\u00e9n koe neemt een familie misschien wat melk; de rest van de kudde doet louter dienst als symbool. Hoe meer koeien je hebt, zo wordt ons verteld, hoe rijker en belangrijker je bent.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.35-Een-vermoeide-man-sleept-koeien-mee-aan-een-touw.-De-koeien-sjokken-vermoeid-achter-hem-aan-1024x242.png\" alt=\"Een vermoeide man sleept koeien mee aan een touw. De koeien sjokken vermoeid achter hem aan. De voorlaatste koe ligt op z\u2019n gat; de laatste ligt dood op z\u2019n buik.\" class=\"wp-image-8093 lazyload\" width=\"512\" height=\"121\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.35-Een-vermoeide-man-sleept-koeien-mee-aan-een-touw.-De-koeien-sjokken-vermoeid-achter-hem-aan-1024x242.png\" alt=\"Een vermoeide man sleept koeien mee aan een touw. De koeien sjokken vermoeid achter hem aan. De voorlaatste koe ligt op z\u2019n gat; de laatste ligt dood op z\u2019n buik.\" class=\"wp-image-8093\" width=\"512\" height=\"121\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.35-Een-vermoeide-man-sleept-koeien-mee-aan-een-touw.-De-koeien-sjokken-vermoeid-achter-hem-aan-1024x242.png 1024w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.35-Een-vermoeide-man-sleept-koeien-mee-aan-een-touw.-De-koeien-sjokken-vermoeid-achter-hem-aan-300x71.png 300w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.35-Een-vermoeide-man-sleept-koeien-mee-aan-een-touw.-De-koeien-sjokken-vermoeid-achter-hem-aan-768x182.png 768w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.35-Een-vermoeide-man-sleept-koeien-mee-aan-een-touw.-De-koeien-sjokken-vermoeid-achter-hem-aan-1536x363.png 1536w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.35-Een-vermoeide-man-sleept-koeien-mee-aan-een-touw.-De-koeien-sjokken-vermoeid-achter-hem-aan-2048x484.png 2048w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.35-Een-vermoeide-man-sleept-koeien-mee-aan-een-touw.-De-koeien-sjokken-vermoeid-achter-hem-aan-18x4.png 18w\" sizes=\"(max-width: 512px) 100vw, 512px\" \/><\/noscript><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wij westerlingen denken dan: <em>Die zijn krankjorum<\/em>. Maar dan komen Thijs en ik thuis van onze reis en denk ik: <em>Wij zijn net zo geflipt<\/em>. Wat verzinnen, produceren, kopen en verzamelen wij in het Westen allemaal niet aan koeien, oftewel spullen, apps, gadgets en lasten, om te laten zien dat we meetellen? Hoeveel mensen hangen hun zelfbeeld wel niet op aan het werk dat ze doen, het geld dat ze ermee verdienen, de lof die ze ermee oogsten en de spullen die ze bezitten? En tegen welke prijs?<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.36-Een-vermoeide-man-bovenop-een-Tesla.-Achter-hem-een-Flatscreen-TV-surfplank-social-media-profielen-elektronica-administratie-en-een-beker-met-daarop-\u20181.-1024x351.png\" alt=\"Een vermoeide man bovenop een Tesla. Achter hem een Flatscreen TV, surfplank social media profielen, elektronica, administratie en een beker met daarop \u2018#1\u2019.\" class=\"wp-image-8097 lazyload\" width=\"512\" height=\"176\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.36-Een-vermoeide-man-bovenop-een-Tesla.-Achter-hem-een-Flatscreen-TV-surfplank-social-media-profielen-elektronica-administratie-en-een-beker-met-daarop-\u20181.-1024x351.png\" alt=\"Een vermoeide man bovenop een Tesla. Achter hem een Flatscreen TV, surfplank social media profielen, elektronica, administratie en een beker met daarop \u2018#1\u2019.\" class=\"wp-image-8097\" width=\"512\" height=\"176\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.36-Een-vermoeide-man-bovenop-een-Tesla.-Achter-hem-een-Flatscreen-TV-surfplank-social-media-profielen-elektronica-administratie-en-een-beker-met-daarop-\u20181.-1024x351.png 1024w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.36-Een-vermoeide-man-bovenop-een-Tesla.-Achter-hem-een-Flatscreen-TV-surfplank-social-media-profielen-elektronica-administratie-en-een-beker-met-daarop-\u20181.-300x103.png 300w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.36-Een-vermoeide-man-bovenop-een-Tesla.-Achter-hem-een-Flatscreen-TV-surfplank-social-media-profielen-elektronica-administratie-en-een-beker-met-daarop-\u20181.-768x264.png 768w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.36-Een-vermoeide-man-bovenop-een-Tesla.-Achter-hem-een-Flatscreen-TV-surfplank-social-media-profielen-elektronica-administratie-en-een-beker-met-daarop-\u20181.-1536x527.png 1536w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.36-Een-vermoeide-man-bovenop-een-Tesla.-Achter-hem-een-Flatscreen-TV-surfplank-social-media-profielen-elektronica-administratie-en-een-beker-met-daarop-\u20181.-2048x703.png 2048w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.36-Een-vermoeide-man-bovenop-een-Tesla.-Achter-hem-een-Flatscreen-TV-surfplank-social-media-profielen-elektronica-administratie-en-een-beker-met-daarop-\u20181.-18x6.png 18w\" sizes=\"(max-width: 512px) 100vw, 512px\" \/><\/noscript><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">In onze maatschappij (en ook daarbuiten) is meer zo gewoon dat het een doel op zich is geworden. Alles om meer productie te draaien, meer uit je bedrijf te halen, meer winst te boeken, meer uit mensen te halen, meer uit jezelf te halen, meer te verdienen, meer te kunnen kopen, meer te kunnen doen, meer te kunnen zijn. Kinderen hun hart laten volgen en collega\u2019s tot bloei laten komen? Hartstikke leuk, maar alleen als ze daarmee effectiever gaan werken, meer presteren en meer opleveren.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ik heb hier lang een oordeel over gehad, maar net als in concurrentie en in het bankwezen, heb ik in onze collectieve zucht naar meer een prachtige kern van waarheid gevonden.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wij verlangen ernaar het leven in al zijn onbegrensde rijkdom volop te ervaren. Om alle kleuren tot ons te nemen, om onophoudelijk te ontdekken en onszelf te blijven vullen met de magische wegen van het bestaan. Het probleem is dat we deze onbegrensdheid op de verkeerde plek zoeken. We hopen vervulling te vinden in materie, in niet-authentieke ambities en in opgepompte zelfbeelden, maar cre\u00ebren vooral een vicieuze cirkel. Hoe meer we najagen, hoe minder vervuld we ons voelen, hoe meer we najagen in de hoop alsnog vervulling te vinden.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Voor mij is dit de werkelijke armoede van <em>nooit genoeg<\/em>: dat mensen niet kiezen voor wegen die levendig, creatief, waardevol of zinvol voelen, maar dat ze nu <em>dit <\/em>doen uit angst voor straks <em>dat<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Herken je bijvoorbeeld iets van het volgende?<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Als ik nu geen stomme vakken doe, kan ik straks niet studeren.&nbsp;<\/li>\n\n\n\n<li>Als ik nu geen papiertje haal, heb ik straks geen baan.&nbsp;<\/li>\n\n\n\n<li>Als ik nu deze baan niet aanneem, heb ik straks geen CV.<\/li>\n\n\n\n<li>Als ik nu niet doe wat de baas zegt, word ik straks ontslagen.<\/li>\n\n\n\n<li>Als ik nu deze opdracht niet scoor, heb ik straks geen inkomen.<\/li>\n\n\n\n<li>Als ik nu \u2018nee\u2019 zeg, krijg ik straks geen kans meer.<\/li>\n\n\n\n<li>Als ik nu niet meedoe, heb ik morgen geen vrienden meer.<\/li>\n\n\n\n<li>Als ik nu deze cursus niet volg, loop ik straks achter.<\/li>\n\n\n\n<li>Als ik nu rust neem, krijg ik het straks niet af.<\/li>\n\n\n\n<li>Als ik vandaag geen winst maak, ben ik morgen ontslagen.<\/li>\n\n\n\n<li>Als ik morgen stop met roeien, ben ik vanaf morgen een loser.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Misschien herken je geen van bovenstaande. Ik herken ze allemaal. Door elk van deze overtuigingen heb ik me laten beetnemen, meestal zonder het door te hebben, soms terwijl ik wist dat ik mezelf voor de gek hield.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ik laat het nog steeds gebeuren, zij het op steeds subtielere manieren. Angst heeft de venijnige neiging om illusie tot werkelijkheid te maken.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:40px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-css-opacity is-style-dots\"\/>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<!--nextpage-->\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"data:image\/gif;base64,R0lGODlhAQABAIAAAAAAAP\/\/\/yH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAIBRAA7\" data-src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.31-5-scheidingsteken-verwarring.png\" alt=\"Warboel\" class=\"wp-image-8033 lazyload\" width=\"38\" height=\"38\"><noscript><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.31-5-scheidingsteken-verwarring.png\" alt=\"Warboel\" class=\"wp-image-8033\" width=\"38\" height=\"38\" srcset=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.31-5-scheidingsteken-verwarring.png 239w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.31-5-scheidingsteken-verwarring-150x150.png 150w, https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2022\/04\/2.31-5-scheidingsteken-verwarring-12x12.png 12w\" sizes=\"(max-width: 38px) 100vw, 38px\" \/><\/noscript><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Om dit hoofdstuk af te ronden, een hele korte samenvatting:<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Onze perceptie van tekort gaat bijna nooit over te weinig hebben en bijna altijd over te weinig zijn.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Of beter gezegd: over het hardnekkige geloof niet goed <mark style=\"background-color:rgba(0, 0, 0, 0)\" class=\"has-inline-color has-cyan-bluish-gray-color\">genoeg<\/mark> te zijn.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Waarom <em>niet goed <mark style=\"background-color:rgba(0, 0, 0, 0)\" class=\"has-inline-color has-cyan-bluish-gray-color\">genoeg<\/mark><\/em> een vergissing is, waarom het de wortel is van alle negativiteit die ik in dit hoofdstuk beschreven heb \u2014 en wat omdraaiing van de vergissing teweeg kan brengen, bewaar ik voor deel twee van dit boek. Voor nu wil ik alleen nog zeggen: daarom vind ik geld zo\u2019n krachtig thema. Er is weinig dat ons zo bezighoudt en ons leven zo lijkt te beheersen, als geld. Durven we eerlijker naar deze beheersing te kijken, dan gaan we vanzelf eerlijker kijken naar onszelf, naar elkaar en naar de wereld. En vanaf dan worden we een bouwsteen voor wat ons werkelijk roept.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De komende hoofdstukken gaan over de eerste halleluja in mijn geldonderzoek, over de experimenten met geld die erop volgden, over mijn reis zonder geld en over het besef waarin ik zou thuiskomen: dat het niet gaat om met geld of zonder geld.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center wp-block-paragraph\">\u2014<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:40px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-css-opacity is-style-dots\"\/>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n<h3 class=\"modern-footnotes-list-heading modern-footnotes-list-heading--show-only-for-print\">_<\/h3><ul class=\"modern-footnotes-list modern-footnotes-list--show-only-for-print\"><li id=\"footnote-00000000000012980000000000000000_7740-1\"><span>1<\/span><div>Het verhaal van het dorp is ge\u00efnspireerd op twee verhalen: \u2018The Eleventh Round\u2019 uit Bernard Lietaers boek <em>The Future of Money<\/em> en het verhaal van de schelpen uit Heidi Leenaarts\u2019 boek <em>Onze economie opnieuw uitvinden<\/em>. Voor dat laatste boek, zie <a href=\"http:\/\/UnitedEconomy.nl\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">UnitedEconomy.nl<\/a>. <a href=\"#mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-1\" class=\"modern-footnotes-scroll-to-footnote\" aria-label=\"Back to reference 1 in text\">\u21a9\ufe0e<\/a><\/div><\/li><li id=\"footnote-00000000000012980000000000000000_7740-2\"><span>2<\/span><div>Deze cijfers komen uit Margrit Kennedy\u2019s boek <em>Occupy Money<\/em>. Ze baseert zich op een onderzoek uit 2006. Rente kennende, zal het percentage inmiddels hoger zijn dan 35 tot 40 procent. Meer over haar boek vind je op <a href=\"http:\/\/Newsociety.com\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Newsociety.com<\/a>. <a href=\"#mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-2\" class=\"modern-footnotes-scroll-to-footnote\" aria-label=\"Back to reference 2 in text\">\u21a9\ufe0e<\/a><\/div><\/li><li id=\"footnote-00000000000012980000000000000000_7740-3\"><span>3<\/span><div><em>McKinsey Global Institute<\/em>, een bedrijf dat zich onder andere bezighoudt met soep maken van de wereldeconomie, presenteerde deze berekening aan het begin van 2015. Rente kennende zal het inmiddels om meer gaan dan drie keer zoveel schuld. Het volledige artikel, \u2018Debt and (not much) deleveraging\u2019, is te vinden op <a href=\"http:\/\/Mckinsey.com\">Mckinsey.com<\/a>. <a href=\"#mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-3\" class=\"modern-footnotes-scroll-to-footnote\" aria-label=\"Back to reference 3 in text\">\u21a9\ufe0e<\/a><\/div><\/li><li id=\"footnote-00000000000012980000000000000000_7740-4\"><span>4<\/span><div>Zie Heidi Leenaarts, <em>Onze economie opnieuw uitvinden<\/em>, te vinden via <a href=\"http:\/\/UnitedEconomy.nl\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">UnitedEconomy.nl<\/a>. <a href=\"#mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-4\" class=\"modern-footnotes-scroll-to-footnote\" aria-label=\"Back to reference 4 in text\">\u21a9\ufe0e<\/a><\/div><\/li><li id=\"footnote-00000000000012980000000000000000_7740-5\"><span>5<\/span><div>Zie bijvoorbeeld: John Cassidy, \u2018The Real Cost of the 2008 Financial Crisis\u2019 in <em>The New Yorker<\/em>, 10 september 2018, <a href=\"http:\/\/NewYorker.com\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">NewYorker.com<\/a>; Laura Paddison, \u20189 Faces Of The 2008 Financial Crisis: The Winners, The Losers And Those Left Behind\u2019, <em>HuffPost<\/em>, 14 september 2018, <a href=\"http:\/\/HuffPost.com\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">HuffPost.com<\/a>. <a href=\"#mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-5\" class=\"modern-footnotes-scroll-to-footnote\" aria-label=\"Back to reference 5 in text\">\u21a9\ufe0e<\/a><\/div><\/li><li id=\"footnote-00000000000012980000000000000000_7740-6\"><span>6<\/span><div>Zie de artikelen genoemd in de voetnoot net boven voorgaande tekening<em>.<\/em> <a href=\"#mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-6\" class=\"modern-footnotes-scroll-to-footnote\" aria-label=\"Back to reference 6 in text\">\u21a9\ufe0e<\/a><\/div><\/li><li id=\"footnote-00000000000012980000000000000000_7740-7\"><span>7<\/span><div>Meer over <em>De Prins van Filettino<\/em> vind je op <a href=\"http:\/\/GeldGaatNooitOverGeld.org\/de-prins\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">GeldGaatNooitOverGeld.org\/de-prins<\/a>. <a href=\"#mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-7\" class=\"modern-footnotes-scroll-to-footnote\" aria-label=\"Back to reference 7 in text\">\u21a9\ufe0e<\/a><\/div><\/li><li id=\"footnote-00000000000012980000000000000000_7740-8\"><span>8<\/span><div>De video waarin de inheemse Amerikaan Oren Lyons over dit gesprek vertelt, vind je op <a href=\"http:\/\/GeldGaatNooitOverGeld.org\/oren-lyons\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">GeldGaatNooitOverGeld.org\/oren-lyons<\/a>. <a href=\"#mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-8\" class=\"modern-footnotes-scroll-to-footnote\" aria-label=\"Back to reference 8 in text\">\u21a9\ufe0e<\/a><\/div><\/li><li id=\"footnote-00000000000012980000000000000000_7740-9\"><span>9<\/span><div>Zie En.wikipedia.org\/wiki\/Banknote#Early_Chinese_paper_money. <a href=\"#mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-9\" class=\"modern-footnotes-scroll-to-footnote\" aria-label=\"Back to reference 9 in text\">\u21a9\ufe0e<\/a><\/div><\/li><li id=\"footnote-00000000000012980000000000000000_7740-10\"><span>10<\/span><div>Informatie over de gouden standaard haalde ik onder andere uit <a href=\"http:\/\/En.wikipedia.org\/wiki\/Gold_standard\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">En.wikipedia.org\/wiki\/Gold_standard<\/a> en <a href=\"http:\/\/Investopedia.com\/ask\/answers\/09\/gold-standard.asp\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Investopedia.com\/ask\/answers\/09\/gold-standard.asp<\/a>. <a href=\"#mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-10\" class=\"modern-footnotes-scroll-to-footnote\" aria-label=\"Back to reference 10 in text\">\u21a9\ufe0e<\/a><\/div><\/li><li id=\"footnote-00000000000012980000000000000000_7740-11\"><span>11<\/span><div>De documentaire heet <em>Het laatste uur in de zon<\/em> en je vindt een trailer op <a href=\"http:\/\/GeldGaatNooitOverGeld.org\/het-laatste-uur\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">GeldGaatNooitOverGeld.org\/het-laatste-uur<\/a>. <a href=\"#mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-11\" class=\"modern-footnotes-scroll-to-footnote\" aria-label=\"Back to reference 11 in text\">\u21a9\ufe0e<\/a><\/div><\/li><li id=\"footnote-00000000000012980000000000000000_7740-12\"><span>12<\/span><div>Medewerkers van de Triodos Bank vroegen Angaangaq: \u2018Hoe word je \u00e9cht rijk?\u2019 De korte video met daarin onder het andere onderstaande antwoord, vind je op <a href=\"http:\/\/GeldGaatNooitOverGeld.org\/schathemeltjerijk\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">GeldGaatNooitOverGeld.org\/schathemeltjerijk<\/a>. <a href=\"#mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-12\" class=\"modern-footnotes-scroll-to-footnote\" aria-label=\"Back to reference 12 in text\">\u21a9\ufe0e<\/a><\/div><\/li><li id=\"footnote-00000000000012980000000000000000_7740-13\"><span>13<\/span><div>Uit een artikel van Pieter Giesen, \u2018Slapend rijker\u2019. <em>De Volkskrant<\/em>, zaterdag 19 april 2014. <a href=\"#mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-13\" class=\"modern-footnotes-scroll-to-footnote\" aria-label=\"Back to reference 13 in text\">\u21a9\ufe0e<\/a><\/div><\/li><li id=\"footnote-00000000000012980000000000000000_7740-14\"><span>14<\/span><div>Mirjam de Rijk, \u2018En de winnaar is\u2026 het bedrijfsleven\u2019. <em>De Groene Amsterdammer<\/em>, 31 januari 2018, <a href=\"http:\/\/Groene.nl\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Groene.nl<\/a>. <a href=\"#mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-14\" class=\"modern-footnotes-scroll-to-footnote\" aria-label=\"Back to reference 14 in text\">\u21a9\ufe0e<\/a><\/div><\/li><li id=\"footnote-00000000000012980000000000000000_7740-15\"><span>15<\/span><div>Bomen zijn niet de enige longen van onze planeet. Er wordt zelfs beweerd dat het grootste deel van de atmosferische zuurstof uit oceanen komt. Zie bijvoorbeeld <a href=\"http:\/\/Earthsky.org\/earth\/how-much-do-oceans-add-to-worlds-oxygen\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Seaspiracy.org\/facts<\/a> &amp; <a href=\"http:\/\/Earthsky.org\/earth\/how-much-do-oceans-add-to-worlds-oxygen\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Earthsky.org\/earth\/how-much-do-oceans-add-to-worlds-oxygen<\/a>. <a href=\"#mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-15\" class=\"modern-footnotes-scroll-to-footnote\" aria-label=\"Back to reference 15 in text\">\u21a9\ufe0e<\/a><\/div><\/li><li id=\"footnote-00000000000012980000000000000000_7740-16\"><span>16<\/span><div>Oxfam Briefing Paper, \u2018An Economy for the 99%\u2019, januari 2017, <a href=\"http:\/\/Oxfam.org\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Oxfam.org<\/a>. <a href=\"#mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-16\" class=\"modern-footnotes-scroll-to-footnote\" aria-label=\"Back to reference 16 in text\">\u21a9\ufe0e<\/a><\/div><\/li><li id=\"footnote-00000000000012980000000000000000_7740-17\"><span>17<\/span><div>Pieter Giesen, \u2018Slapend rijker\u2019. <em>De Volkskrant<\/em>, zaterdag 19 april 2014. <a href=\"#mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-17\" class=\"modern-footnotes-scroll-to-footnote\" aria-label=\"Back to reference 17 in text\">\u21a9\ufe0e<\/a><\/div><\/li><li id=\"footnote-00000000000012980000000000000000_7740-18\"><span>18<\/span><div>Zie <a href=\"http:\/\/Outerspacetreaty.org\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Outerspacetreaty.org<\/a>. <a href=\"#mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-18\" class=\"modern-footnotes-scroll-to-footnote\" aria-label=\"Back to reference 18 in text\">\u21a9\ufe0e<\/a><\/div><\/li><li id=\"footnote-00000000000012980000000000000000_7740-19\"><span>19<\/span><div>Uit Mark Boyle, \u2018I live without cash \u2013 and I manage just fine\u2019, <em>The Guardian<\/em>. 28 oktober 2009, <a href=\"http:\/\/TheGuardian.com\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">TheGuardian.com<\/a>. <a href=\"#mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-19\" class=\"modern-footnotes-scroll-to-footnote\" aria-label=\"Back to reference 19 in text\">\u21a9\ufe0e<\/a><\/div><\/li><li id=\"footnote-00000000000012980000000000000000_7740-20\"><span>20<\/span><div>Informatie over het \u2018Roseto-effect\u2019 haalde ik uit Lissa Rankin\u2019s boek <em>Mind over Medicine<\/em> en uit \u2018The Roseto Effect, class notes from the University of Illinois\u2019, te vinden via <a href=\"http:\/\/Uic.edu\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Uic.edu<\/a>. Een vrij bekend later onderzoek naar \u2019s werelds gelukkigste en gezondste samenlevingen, vind je in het veelgelezen boek <em>Thrive: Finding Happiness the Blue Zones Way<\/em>, geschreven door Dan Buettner. <a href=\"#mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-20\" class=\"modern-footnotes-scroll-to-footnote\" aria-label=\"Back to reference 20 in text\">\u21a9\ufe0e<\/a><\/div><\/li><li id=\"footnote-00000000000012980000000000000000_7740-21\"><span>21<\/span><div>Met zijn boek <em>Onvoorwaardelijk Ouderschap<\/em> beschrijft Alfie Kohn treffend wat we aan schade berokkenen door (onbedoeld) te belonen en te straffen. Hij onderbouwt zijn argumenten met talloze onderzoeken en gebruikt rake taal. Meer over zijn boek, plus over alternatieven voor straffen en belonen, vind je op <a href=\"http:\/\/GeldGaatNooitOverGeld.org\/onvoorwaardelijk-ouderschap\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">GeldGaatNooitOverGeld.org\/onvoorwaardelijk-ouderschap<\/a>. <a href=\"#mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-21\" class=\"modern-footnotes-scroll-to-footnote\" aria-label=\"Back to reference 21 in text\">\u21a9\ufe0e<\/a><\/div><\/li><li id=\"footnote-00000000000012980000000000000000_7740-22\"><span>22<\/span><div>Een leuke en goed onderbouwde bron over wat wetenschap weet en wat de wereld doet, is Dan Pink\u2019s TED-toespraak \u2018The Puzzle of Motivation\u2019, te bekijken op <a href=\"http:\/\/GeldGaatNooitOverGeld.org\/intrinsic-drive\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">GeldGaatNooitOverGeld.org\/intrinsic-drive<\/a>. <a href=\"#mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-22\" class=\"modern-footnotes-scroll-to-footnote\" aria-label=\"Back to reference 22 in text\">\u21a9\ufe0e<\/a><\/div><\/li><li id=\"footnote-00000000000012980000000000000000_7740-23\"><span>23<\/span><div>Meer van dit soort onderzoeken zijn samengevat in Alfie Kohns boek <em>Punished by Rewards<\/em>, waarnaar hij verwijst vanuit zijn boek <em>Onvoorwaardelijk Ouderschap<\/em>. Zie <a href=\"http:\/\/GeldGaatNooitOverGeld.org\/onvoorwaardelijk-ouderschap\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">GeldGaatNooitOverGeld.org\/onvoorwaardelijk-ouderschap<\/a>. <a href=\"#mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-23\" class=\"modern-footnotes-scroll-to-footnote\" aria-label=\"Back to reference 23 in text\">\u21a9\ufe0e<\/a><\/div><\/li><li id=\"footnote-00000000000012980000000000000000_7740-24\"><span>24<\/span><div>Rutger Bregman interviewde \u00e9\u00e9n van de onderzoekers voor een artikel, \u2018Waarom arme mensen domme dingen doen\u2019, te vinden op <a href=\"http:\/\/Decorrespondent.nl\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Decorrespondent.nl<\/a>. Voor het volledige onderzoeksverslag, zie Anandi Mani e.a., \u2018Poverty Impedes Cognitive Function\u2019. <em>Science<\/em>, Vol. 341, 30 Augustus 2013, p. 976-980. <a href=\"#mfn-content-00000000000012980000000000000000_7740-24\" class=\"modern-footnotes-scroll-to-footnote\" aria-label=\"Back to reference 24 in text\">\u21a9\ufe0e<\/a><\/div><\/li><\/ul>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Uit het boek Geld Gaat Nooit Over Geld. Dit hoofdstuk gaat over de principes waarop we \u2018ons\u2019 geld hebben gebouwd en over de zogenaamd positieve gevolgen van &#8216;nooit genoeg&#8217;.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":19575,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"elementor_theme","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-7740","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-geld-gaat-nooit-over-geld"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.7 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Geld Gaat Nooit Over Geld \u00bb Hoofdstuk 2. Dit is geen economieles<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Over de principes waarop we \u2018ons\u2019 geld hebben gebouwd en over de zogenaamd positieve gevolgen van &#039;nooit genoeg&#039;. \u00bb Lees online \u00bb Bestel het boek\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/geld-gaat-nooit-over-geld\/hoofdstuk-2\/\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/geld-gaat-nooit-over-geld\/hoofdstuk-2\/2\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"nl_NL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Geld Gaat Nooit Over Geld \u00bb Hoofdstuk 2. Dit is geen economieles\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Over de principes waarop we \u2018ons\u2019 geld hebben gebouwd en over de zogenaamd positieve gevolgen van &#039;nooit genoeg&#039;. \u00bb Lees online \u00bb Bestel het boek\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/geld-gaat-nooit-over-geld\/hoofdstuk-2\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Miracle Project\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2022-04-10T07:28:53+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2024-02-27T11:15:55+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2024\/02\/2.01-dit-is-geen-economieles.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"663\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"916\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Raymundo\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Geschreven door\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Raymundo\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Geschatte leestijd\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"856 minuten\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/miracleproject.earth\\\/nl\\\/geld-gaat-nooit-over-geld\\\/hoofdstuk-2\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/miracleproject.earth\\\/nl\\\/geld-gaat-nooit-over-geld\\\/hoofdstuk-2\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Raymundo\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/miracleproject.earth\\\/nl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/5435db8618ab3e9adebd86b310290e90\"},\"headline\":\"Hoofdstuk 2. Dit is geen economieles\",\"datePublished\":\"2022-04-10T07:28:53+00:00\",\"dateModified\":\"2024-02-27T11:15:55+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/miracleproject.earth\\\/nl\\\/geld-gaat-nooit-over-geld\\\/hoofdstuk-2\\\/\"},\"wordCount\":12802,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/miracleproject.earth\\\/nl\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/miracleproject.earth\\\/nl\\\/geld-gaat-nooit-over-geld\\\/hoofdstuk-2\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/miracleproject.earth\\\/nl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/3\\\/2024\\\/02\\\/2.01-dit-is-geen-economieles.jpg\",\"articleSection\":[\"Boek\"],\"inLanguage\":\"nl-NL\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/miracleproject.earth\\\/nl\\\/geld-gaat-nooit-over-geld\\\/hoofdstuk-2\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/miracleproject.earth\\\/nl\\\/geld-gaat-nooit-over-geld\\\/hoofdstuk-2\\\/\",\"name\":\"Geld Gaat Nooit Over Geld \u00bb Hoofdstuk 2. Dit is geen economieles\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/miracleproject.earth\\\/nl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/miracleproject.earth\\\/nl\\\/geld-gaat-nooit-over-geld\\\/hoofdstuk-2\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/miracleproject.earth\\\/nl\\\/geld-gaat-nooit-over-geld\\\/hoofdstuk-2\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/miracleproject.earth\\\/nl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/3\\\/2024\\\/02\\\/2.01-dit-is-geen-economieles.jpg\",\"datePublished\":\"2022-04-10T07:28:53+00:00\",\"dateModified\":\"2024-02-27T11:15:55+00:00\",\"description\":\"Over de principes waarop we \u2018ons\u2019 geld hebben gebouwd en over de zogenaamd positieve gevolgen van 'nooit genoeg'. \u00bb Lees online \u00bb Bestel het boek\",\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/miracleproject.earth\\\/nl\\\/geld-gaat-nooit-over-geld\\\/hoofdstuk-2\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/miracleproject.earth\\\/nl\\\/geld-gaat-nooit-over-geld\\\/hoofdstuk-2\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/miracleproject.earth\\\/nl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/3\\\/2024\\\/02\\\/2.01-dit-is-geen-economieles.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/miracleproject.earth\\\/nl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/3\\\/2024\\\/02\\\/2.01-dit-is-geen-economieles.jpg\",\"width\":663,\"height\":916,\"caption\":\"Poppetje aan touwtjes. De geldbriefjes waar hij aan hing, zijn ontploft.\"},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/miracleproject.earth\\\/nl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/miracleproject.earth\\\/nl\\\/\",\"name\":\"Miracle Project\",\"description\":\"Voor een Nieuwe Aarde\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/miracleproject.earth\\\/nl\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/miracleproject.earth\\\/nl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"nl-NL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/miracleproject.earth\\\/nl\\\/#organization\",\"name\":\"Miracle Project\",\"url\":\"https:\\\/\\\/miracleproject.earth\\\/nl\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/miracleproject.earth\\\/nl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/miracleproject.earth\\\/nl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/3\\\/2026\\\/05\\\/PM-logo-green-380kb.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/miracleproject.earth\\\/nl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/3\\\/2026\\\/05\\\/PM-logo-green-380kb.png\",\"width\":1203,\"height\":1011,\"caption\":\"Miracle Project\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/miracleproject.earth\\\/nl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/miracleproject.earth\\\/nl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/5435db8618ab3e9adebd86b310290e90\",\"name\":\"Raymundo\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/437fa412eea1bca13046d14d57e9629216b0868cf33ab80aa0dab47a38ddff67?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/437fa412eea1bca13046d14d57e9629216b0868cf33ab80aa0dab47a38ddff67?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/437fa412eea1bca13046d14d57e9629216b0868cf33ab80aa0dab47a38ddff67?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Raymundo\"},\"description\":\"I feel called to contribute to a world that works for all of life. I do this mostly by (re)discovering how to be authentic, but also by writing and speaking about this world, and by building a tiny village on a piece of land. A place of learning and inspiration that ripples out into the world that yes, we can build a New Earth.\",\"sameAs\":[\"http:\\\/\\\/Raymundo.earth\"],\"url\":\"https:\\\/\\\/miracleproject.earth\\\/nl\\\/author\\\/admin\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Geld Gaat Nooit Over Geld \u00bb Hoofdstuk 2. Dit is geen economieles","description":"Over de principes waarop we \u2018ons\u2019 geld hebben gebouwd en over de zogenaamd positieve gevolgen van 'nooit genoeg'. \u00bb Lees online \u00bb Bestel het boek","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/geld-gaat-nooit-over-geld\/hoofdstuk-2\/","next":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/geld-gaat-nooit-over-geld\/hoofdstuk-2\/2\/","og_locale":"nl_NL","og_type":"article","og_title":"Geld Gaat Nooit Over Geld \u00bb Hoofdstuk 2. Dit is geen economieles","og_description":"Over de principes waarop we \u2018ons\u2019 geld hebben gebouwd en over de zogenaamd positieve gevolgen van 'nooit genoeg'. \u00bb Lees online \u00bb Bestel het boek","og_url":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/geld-gaat-nooit-over-geld\/hoofdstuk-2\/","og_site_name":"Miracle Project","article_published_time":"2022-04-10T07:28:53+00:00","article_modified_time":"2024-02-27T11:15:55+00:00","og_image":[{"width":663,"height":916,"url":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2024\/02\/2.01-dit-is-geen-economieles.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Raymundo","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Geschreven door":"Raymundo","Geschatte leestijd":"856 minuten"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/geld-gaat-nooit-over-geld\/hoofdstuk-2\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/geld-gaat-nooit-over-geld\/hoofdstuk-2\/"},"author":{"name":"Raymundo","@id":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/#\/schema\/person\/5435db8618ab3e9adebd86b310290e90"},"headline":"Hoofdstuk 2. Dit is geen economieles","datePublished":"2022-04-10T07:28:53+00:00","dateModified":"2024-02-27T11:15:55+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/geld-gaat-nooit-over-geld\/hoofdstuk-2\/"},"wordCount":12802,"publisher":{"@id":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/geld-gaat-nooit-over-geld\/hoofdstuk-2\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2024\/02\/2.01-dit-is-geen-economieles.jpg","articleSection":["Boek"],"inLanguage":"nl-NL"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/geld-gaat-nooit-over-geld\/hoofdstuk-2\/","url":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/geld-gaat-nooit-over-geld\/hoofdstuk-2\/","name":"Geld Gaat Nooit Over Geld \u00bb Hoofdstuk 2. Dit is geen economieles","isPartOf":{"@id":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/geld-gaat-nooit-over-geld\/hoofdstuk-2\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/geld-gaat-nooit-over-geld\/hoofdstuk-2\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2024\/02\/2.01-dit-is-geen-economieles.jpg","datePublished":"2022-04-10T07:28:53+00:00","dateModified":"2024-02-27T11:15:55+00:00","description":"Over de principes waarop we \u2018ons\u2019 geld hebben gebouwd en over de zogenaamd positieve gevolgen van 'nooit genoeg'. \u00bb Lees online \u00bb Bestel het boek","inLanguage":"nl-NL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/geld-gaat-nooit-over-geld\/hoofdstuk-2\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"nl-NL","@id":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/geld-gaat-nooit-over-geld\/hoofdstuk-2\/#primaryimage","url":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2024\/02\/2.01-dit-is-geen-economieles.jpg","contentUrl":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2024\/02\/2.01-dit-is-geen-economieles.jpg","width":663,"height":916,"caption":"Poppetje aan touwtjes. De geldbriefjes waar hij aan hing, zijn ontploft."},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/#website","url":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/","name":"Miracle Project","description":"Voor een Nieuwe Aarde","publisher":{"@id":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"nl-NL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/#organization","name":"Miracle Project","url":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"nl-NL","@id":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2026\/05\/PM-logo-green-380kb.png","contentUrl":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2026\/05\/PM-logo-green-380kb.png","width":1203,"height":1011,"caption":"Miracle Project"},"image":{"@id":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/#\/schema\/person\/5435db8618ab3e9adebd86b310290e90","name":"Raymundo","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"nl-NL","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/437fa412eea1bca13046d14d57e9629216b0868cf33ab80aa0dab47a38ddff67?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/437fa412eea1bca13046d14d57e9629216b0868cf33ab80aa0dab47a38ddff67?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/437fa412eea1bca13046d14d57e9629216b0868cf33ab80aa0dab47a38ddff67?s=96&d=mm&r=g","caption":"Raymundo"},"description":"I feel called to contribute to a world that works for all of life. I do this mostly by (re)discovering how to be authentic, but also by writing and speaking about this world, and by building a tiny village on a piece of land. A place of learning and inspiration that ripples out into the world that yes, we can build a New Earth.","sameAs":["http:\/\/Raymundo.earth"],"url":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/author\/admin\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7740","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7740"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7740\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/19575"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7740"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7740"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/miracleproject.earth\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7740"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}