Groen goud, blauw goud

In hoofdstuk 2 schreef ik over de gouden standaard, één van de vele afspraken die we rondom geld hebben gebouwd.

Deze afspraak leunt op een metaal dat vrijwel geen praktische waarde heeft. Denk jij je financiële kapitaal veilig te stellen door het om te wisselen voor goud, ben je appels aan het ruilen voor appels. Goud is goud waard, alleen en voor zolang de afspraak dat goud goud waard is, in ere blijft.

Nu is er met afspraken op zich niets mis, schreef ik ook: ‘Ik vind afspraken zelfs superhandig. Mits ze iets betekenen en ons echt helpen. Het probleem van veel gangbare afspraken rondom werk, leven, opvoeding, onderwijs, geld en goud, is dat ze dat niet doen. Ze zetten ons vast.’

Wat als we gaan voor een afspraak, in dit geval een standaard, die ons helpt om helende keuzes te maken, in plaats van verziekende?

Zo’n standaard zou als volgt kunnen werken: elke euro, dollar, yen, pond et cetera die in omloop is, staat gelijk aan een stuk gezonde natuur, in plaats van een stuk goud (of beter gezegd, omdat de gouden standaard allang is losgelaten: in plaats van gebakken lucht.)

Om deze werking te verduidelijken:

Men zegt dat geld niet aan bomen groeit, maar vanaf het moment dat we van groen ons nieuwe goud maken, doet het dat wel. En dan zijn praktijken zoals deze

en deze

en deze

in één klap voorbij.

Waarom?

Omdat je als producent of dienstverlener direct de rekening betaalt voor elk stuk natuur dat je kapotmaakt. Wil je nog steeds aan natuurvernietiging doen én geld verdienen, dan móet je de kosten van die vernietiging doorberekenen aan je klanten. Je kunt die kosten niet langer afschuiven op dieren in megastallen, op werknemers in megafabrieken en op stukken natuur aan de andere kant van de planeet. Jij en de mensen die jouw producten kopen, betalen de volledige prijs voor de destructieve keuzes die je maakt.

Anders gezegd: zodra we geldschepping en -vernietiging reguleren vanuit een groene standaard, worden alle dingen die we nu nog voor absurd weinig kunnen verhandelen, in één keer extreem duur.Alleen door met zorg voor de aarde en alles wat er op leeft te produceren, kunnen we producten voor een lage prijs aanbieden én winst maken.

En met een lage prijs bedoel ik relatief laag, want zodra groen ons nieuwe goud is, kunnen we euro-shoppen vergeten. Dingen die met liefde voor de aarde zijn gemaakt, krijgen een eerlijke prijs; rommel die de aarde afbreekt, kost een vermogen.

Vergelijk dit met het huidige economische klimaat, waarin we onszelf en elkaar vertellen dat we van natuur moeten gaan houden, terwijl het financieel aantrekkelijk blijft om natuur af te breken. Groen goud draait deze aantrekkelijkheid om, door van financiële winst in één klap een vriend van de aarde te maken, in plaats van een vijand.

En daar houdt het niet op. Een groene standaard geeft ons namelijk ook de mogelijkheid om geld te verdienen, puur en alleen door natuur te herstellen.

Laat ik Rohan en Clara, het Nederlandse stel dat ik tijdens mijn reis zonder geld in Portugal ontmoette (zie 17 juli 2016 in deel I), als voorbeeld nemen. Zodra we van groen ons goud maken, hoeven zij hun Portugese stukje land niet langer te verlaten om geld te verdienen. Zelfs de vruchten van hun arbeid op het land hoeven ze niet te verkopen om er munt uit te slaan. Elke vierkante meter bodem die dankzij hun inzet tot leven komt, diverser wordt en beter kan bijdragen aan een gezondere biosfeer, schept zoveel euro.

Bekeken vanuit de reguliere gouden-standaard-bril, is het alsof Rohans en Clara’s werk ertoe leidt dat er goudstaven in de grond groeien. Graven ze die goudstaven op, dan kost ze dat een lieve duit; laten ze de goudstaven zitten, dan krijgen ze een lieve duit.

Misschien verdienen Rohan en Clara met natuurherstel alleen genoeg om te kopen wat ze zelf niet kunnen verbouwen of maken, maar wel nodig hebben om hun land verder tot leven te brengen. Waarmee ze opnieuw geld scheppen, waarmee ze extra kunnen investeren in de gezondheid van hun land, waarmee ze opnieuw geld scheppen, enzovoorts.¹Leuk om te vermelden: toen ik Rohan en Clara in 2016 ontmoette, bewoonden en bewerkten ze nog een stuk land van twee hectare. Anno 2021 wonen ze op een ander, vlakbij gelegen stuk land van vijf hectare. Er zijn kippen, een trekker en een kudde geiten. Ze verkopen groentepakketten aan de lokale gemeenschap, produceren natuurlijke cosmetica, brouwen hun eigen bier en maken geitenkaas. Ze werken veel met vrijwilligers en zijn doorgegaan met het organiseren van meeleefweken. Zie Maeterra-offgrid.com.

In deze omdraaiing zijn niet alleen bankiers, maar alle mensen geldscheppers. En in plaats van een zelfversterkende, afbrekende spiraal, ontstaat er een zelfversterkende en in potentie oneindige opbouwende spiraal, waarin we ongebreideld geld kunnen scheppen terwijl we de planeet helen.

Meer voor ons is meer voor alles.

Ik vind groen goud een hartstikke leuke idee.

Maar is het haalbaar?

Kunnen we al dat groene goud bijvoorbeeld wel controleren en bijhouden?

Volgens mij kunnen we dat, meer dan. Tientallen miljoenen mensen hebben momenteel een voltijdbaan aan controleren en bijhouden. Wij mensen controleren ons een ongeluk. Ons een geluk controleren, gaat ons eerder lichter vallen dan zwaarder. Bankiers die nu bijvoorbeeld nog een dagtaak hebben aan het doorspitten van bankafschriften en loonstroken, allemaal om te controleren of potentiële klanten wel kredietwaardig zijn, mogen in de nieuwe situatie op bezoek gaan bij mensen als Rohan en Clara, om kredietwaardigheid in levenden lijve te ervaren in plaats van alleen op papier.

Knappe bankier die dan nog ongevoelig blijft voor het prachtige idee dat bankieren in essentie is: mensen met talent en passie helpen om hun dromen tot leven te brengen, in samenwerking met de natuur, ten gunste van het geheel.

Ik noem deze nieuwe standaard groen, maar er zijn meer kleuren. Hechte gemeenschappen, betekenisvol werk, gepassioneerde ambacht, vreugdevolle arbeidsomstandigheden, inspirerende kunst, een vervullend leven leiden: ook dat zijn helende vormen van kapitaal. Waar het om gaat, is dat we opnieuw kijken naar wat we waardevol vinden, zodat we een standaard kunnen kiezen die winst haar ware betekenis geeft: het creëren van werkelijke waarde, voor alles en iedereen, op de korte en de lange termijn.

Op papier verandert er weinig, wanneer we van groen, gemeenschap, cultuur en welzijn ons goud maken. We hangen waarde immers alleen op aan een andere maatstaf. De psychologische en praktische gevolgen daarentegen, zijn enorm.

In plaats van ‘ja er is geen budget, want het is voor een goed doel’, wordt het normaal om te zeggen: ‘Ja er is budget, want het is voor een goed doel’.

In plaats van geld verdienen aan de kundigheid waarmee we de aarde en onszelf stukmaken, verdienen we geld aan de intelligentie waarmee we de aarde en onszelf helen.

In plaats van rentenieren met financieel kapitaal, rentenieren we met natuurlijk, sociaal en cultureel kapitaal.

Dit zijn er drie. Hoeveel gevolgen we werkelijk gaan meemaken (en hoe ver en diep ze zullen reiken), kan ik nauwelijks bevatten.

We hoeven echter niet te wachten tot anderen het financiële systeem op een nieuwe standaard enten. Het gebeurt al.

Kunst en sociaal ondernemerschap worden al eeuwen gesubsidieerd door overheden en mensen met vermogen.

Steeds meer ongezonde industrieën worden belast met de kosten van hun natuurvernietiging, die ze vervolgens moeten doorberekenen aan hun klanten.

Steeds meer bedrijven kiezen uit zichzelf voor gezonde productielijnen, ook al kunnen ze daarmee niet concurreren op prijs. En ze boeken succes, mede doordat een groeiende groep mensen bereid is om voor echte waarde een echte prijs te betalen.²Meer hierover vind je bijvoorbeeld op TruePrice.org.

En dan nu de leukste paradox: bedrijven die uit zichzelf kiezen voor een gezonde standaard, boeken in veel gevallen meer winst dan bedrijven die zweren bij de nu nog gangbare praktijken.³Over deze paradox schrijft Frederic Laloux uitvoerig in zijn boek Reinventing Organizations, waarover later in dit hoofdstuk meer. In de leukste rekensom (zie hier in deel II) kwamen hier al voorbeelden van langs, vooral van kleinere spelers. Hier volgen zes grotere voorbeelden.

China

Het Lössplateau is een stuk aarde ter grootte van Frankrijk. In 1995 was het nagenoeg woestijn geworden. Duizenden jaren aan intensieve landbouw en overbegrazing hadden de grond uitgeput en geërodeerd. Boeren was er vrijwel onmogelijk geworden.

‘Niks meer aan te doen’, zouden de meesten zeggen.

Tien jaar later was een ‘klein’ deel van het plateau (een gebied bijna zo groot als Nederland) omgetoverd tot een groene oase. Van deze oase plukte de lokale bevolking meer vruchten dan ooit — en verdiende ze gemiddeld drie keer meer geld dan voorheen.

Waarom?

Omdat een aantal mensen had ingezien wat de in deel II genoemde Jos Willemsen (zie De leukste rekensom in deel II) ook inzag: als menselijk handelen grote gebieden kan verwoesten, kan menselijk handelen grote gebieden ook herstellen. Maar wat zelfs ervaringsdeskundigen zoals Jos blijft verbluffen, is het tempo waarin natuurlijke, zelfversterkende en overvloed-creërende creatiepatronen weer op gang kunnen komen.

Lössplateau, september 1995

Lössplateau, september 2009⁴Andere voor- en nabeelden, zowel van het Lössplateau als van kleinere projecten, vind je via GeldGaatNooitOverGeld.org/voor-en-na.

In 1995 werd cameraman John Liu gevraagd om het werk aan het Lössplateau op film te zetten. Hij raakte zo geïnspireerd door wat hij zag gebeuren, dat hij er zijn missie van maakte om het ‘wonder’ te promoten. Vele jaren en begeleidingsprojecten later, heeft hij eigenlijk maar één boodschap: ‘Als we begrijpen hoe natuurlijke, evolutionaire processen werken, als we die processen gaan nabootsen en als we ze niet verstoren met ons gedrag, dan kunnen we leven in de tuin van Eden.’⁵Uit Groen Goud, een Tegenlicht-documentaire over het herstel van zogenaamd onherstelbare ecosystemen. Te bekijken op GeldGaatNooitOverGeld.org/tegenlicht-groen-goud.

Jordanië, Ethiopië, Rwanda

Plantsoorten waarvan men dacht dat ze uitgestorven waren, kwamen in Jordanië vanzelf terug nadat grote lappen grond simpelweg een paar jaar met rust waren gelaten.⁶Eveneens uit de documentaire Groen Goud.

In Ethiopië, wereldwijd vooral beroemd vanwege aanhoudende droogte en hongersnood, werd een verwoestijnd gebied in zes jaar tijd getransformeerd tot een levendig, biodivers ecosysteem. De aanpak was simpel geweest: inheemse planten en bomen aanplanten en verder met rust laten.

In een gebied waar water voorheen slechts na een hevige bui kortstondig over de grond raasde (terwijl het de grond meesleurde), was er na zes jaar een rivier waar het hele jaar helder water doorheen stroomde. De grond was weer vruchtbaar, inwoners van het gebied ervoeren voor het eerst in decennia voedselveiligheid en wilde dieren die het gebied waren ontvlucht, hadden hun rentree gemaakt.⁷Eveneens uit de documentaire Groen Goud.

Net als in Ethiopië, Jordanië, China en zoveel plekken op de wereld, kende Rwanda enorme gebieden die door decennialange intensieve landbouw en veeteelt kaalgevreten en geërodeerd waren. Omdat de groeiende bevolking steeds minder plek vond voor hun bestaan, trokken steeds meer mensen naar beschermde moerasgebieden. De drooglegging en aantasting die ze daar aanrichtten, leidde ertoe dat de lagergelegen waterkrachtcentrales alsmaar minder toevoer kregen, waardoor de drie uur verderop gelegen hoofdstad Kigali met een elektriciteitstekort kwam te zitten en in een economische malaise terechtkwam.

Toen de oorzaak in kaart was gebracht, kwam er in de beschermde gebieden een verbod op akkerbouw en veeteelt en werd er een hersteltraject gestart. Maar het belangrijkste was dat de overheid besloot om mensen in omringende gebieden te helpen hun land op te lappen, via regeneratieve landbouwmethodes en activiteiten zoals het houden van bijen, waarmee ze naast biodiversiteit ook een inkomen konden genereren.

Akkergrond kwam weer tot leven, bomen en struiken groeiden terug en al gauw werd regen door de bodem opgenomen in plaats van dat het wegspoelde. Het opgenomen regenwater vond z’n weg weer naar de beschermde gebieden, waardoor rivieren weer begonnen te stromen, waardoor waterkrachtcentrales weer de toevoer kregen die nodig waren om Kigali van voldoende stroom te voorzien.⁸Eveneens uit de documentaire Groen Goud, plus uit ‘Rwanda: Ecosystem Restoration and Sustainable Hydropower Production’, uitgegeven door het World Resources Institute, te vinden via Wri.org.

Costa Rica

Sinds de jaren tachtig van de twintigste eeuw krijgen mensen in Costa Rica die een stuk grond beheren, een betaling ‘voor ecosysteem diensten’ wanneer ze de opneembaarheid van koolstof, de opneembaarheid van water, natuurlijke schoonheid en/of biodiversiteit op hun perceel bevorderen. De prikkel kwam vanuit het kersverse Ministerie van Energie en Milieu, dat tegelijkertijd met deze stimulans de belasting op het gebruik van fossiele brandstoffen verhoogde.

In één klap werd het financieel onaantrekkelijker om gangbare landbouwpraktijken te bedrijven, en financieel aantrekkelijker om van een stuk landbouwgrond een stuk biodivers bos te maken. De zet was een radicale omdraaiing van een gedachtegang die wereldwijd nog steeds de toon bepaalt, namelijk dat akkergrond (economisch) waardevoller is dan bosgrond.

De omdraaiing zou ervoor zorgen dat Costa Rica van 27% biodivers land in de jaren tachtig, naar 55% biodivers land vandaag de dag zou gaan. Een verdubbeling in slechts vijfendertig jaar tijd. Ondertussen is Costa Rica wereldwijd één van de grootste producenten van tropische vruchten geworden, terwijl de oppervlakte waarop die vruchten worden geproduceerd, alleen maar is afgenomen.

Hoe dit kan?

Doordat ze in Costa Rica, net als op het Lössplateau in China, groen de status van goud gaven — en daarmee financiële winst tot een vriend van de aarde maakten in plaats van een vijand. Op een schaal die vooralsnog nergens in de wereld is geëvenaard.⁹Met dank, allereerst, aan mijn goede vriend en co-redacteur Roy van Kessel, die me op het wonder van Costa Rica wees en me voorzag van waardevolle, inspirerende informatie naar aanleiding van een (tijdens het schrijven van deze woorden nog niet uitgekomen) documentaire waaraan hij meewerkte. Meer informatie over de omdraaiing die in Costa Rica werd en wordt bewerkstelligd, vind je in: The World Bank, ‘Costa Rica; Forest Strategy and the Evolution of Land Use’, 2000, Documents.worldbank.org; Nell Lewis, ‘This country regrew its lost forest. Can the world learn from it?’ CNN, 27 juli 2020, Cnn.com; Sebastián Rodríguez, ‘How Costa Rica reversed deforestation and raised millions for conservation’. Diálogo Chino, 7 januari 2020, Dialogochino.net.

Palau

Toen de vispopulatie rondom Palau (een eilandengroep in de buurt van Indonesië) in elkaar begon te storten, besloot de overheid de visserij aan banden te leggen. Op sommige wateren mocht zelfs helemaal niet meer gevist worden. In de verboden gebieden herstelde de vispopulatie zich zo snel, dat een overvloed aan vissen al gauw overzwom naar gebieden waar nog wel gevist mocht worden. De visserij leefde op, de vispopulatie bleef doorgroeien en de visserij leefde verder op.¹⁰Uit A Life on our Planet, een documentaire met David Attenborough uit 2020.

Laat ik dit vergelijken met conclusies uit onderzoeken naar de wereldwijde vispopulaties:

Wij trekken jaarlijks ruim negentig miljard ton vis uit de zee.

Elke kilo doelbewust gevangen vis staat gelijk aan vijf kilo onbedoelde en gedode bijvangst.

Veertig procent van de wereldwijde visvangst wordt voor één ding gebruikt: weggooien.

Driekwart van de wereldwijde vispopulaties staat op instorten.

Gaan we op deze voet verder, dan hebben we tegen het jaar 2050 alle zeeën vrijwel leeggevist en 90% van ’s werelds koraalriffen vernietigd.¹¹Deze (volgens sommigen conservatieve) cijfers haalde ik voornamelijk uit Cowspiracy.com/facts en Seaspiracy.org/facts.

Het is een bleek vooruitzicht, maar wat het Fish Banks spel simuleert (zie deze pagina in deel II), hebben ze in Palau waargemaakt. Wij kunnen makkelijk het tij keren, zelfs wanneer alle hoop verloren lijkt, wanneer we bereid zijn onze perceptie te keren. Zo is berekend dat als wij een derde van onze wereldwijde wateren tot verboden gebied voor vissers verklaren, er overal genoeg vis zal zijn, niet alleen om de wereldbevolking te voeden, maar ook om het volledige aardse onderwater-ecosysteem te laten floreren.¹²Uit de eerder genoemde documentaire A Life on our Planet.

Over dit soort transformaties zegt Geoff Lawton, één van de bekendere figuren in de regeneratieve landbouwwereld: ‘Het is werkelijk zo simpel. De wereld wordt alsmaar complexer, maar het oplossen van de grote problemen in onze ecosystemen blijft redelijk simpel.’¹³Uit de eerder genoemde documentaire Groen Goud. Zie GeldGaatNooitOverGeld.org/tegenlicht-groen-goud.

_

• 1
  Leuk om te vermelden: toen ik Rohan en Clara in 2016 ontmoette, bewoonden en bewerkten ze nog een stuk land van twee hectare. Anno 2021 wonen ze op een ander, vlakbij gelegen stuk land van vijf hectare. Er zijn kippen, een trekker en een kudde geiten. Ze verkopen groentepakketten aan de lokale gemeenschap, produceren natuurlijke cosmetica, brouwen hun eigen bier en maken geitenkaas. Ze werken veel met vrijwilligers en zijn doorgegaan met het organiseren van meeleefweken. Zie Maeterra-offgrid.com. ↩︎
• 2
  Meer hierover vind je bijvoorbeeld op TruePrice.org. ↩︎
• 3
  Over deze paradox schrijft Frederic Laloux uitvoerig in zijn boek Reinventing Organizations, waarover later in dit hoofdstuk meer. ↩︎
• 4
  Andere voor- en nabeelden, zowel van het Lössplateau als van kleinere projecten, vind je via GeldGaatNooitOverGeld.org/voor-en-na. ↩︎
• 5
  Uit Groen Goud, een Tegenlicht-documentaire over het herstel van zogenaamd onherstelbare ecosystemen. Te bekijken op GeldGaatNooitOverGeld.org/tegenlicht-groen-goud. ↩︎
• 6
  Eveneens uit de documentaire Groen Goud. ↩︎
• 7
  Eveneens uit de documentaire Groen Goud. ↩︎
• 8
  Eveneens uit de documentaire Groen Goud, plus uit ‘Rwanda: Ecosystem Restoration and Sustainable Hydropower Production’, uitgegeven door het World Resources Institute, te vinden via Wri.org. ↩︎
• 9
  Met dank, allereerst, aan mijn goede vriend en co-redacteur Roy van Kessel, die me op het wonder van Costa Rica wees en me voorzag van waardevolle, inspirerende informatie naar aanleiding van een (tijdens het schrijven van deze woorden nog niet uitgekomen) documentaire waaraan hij meewerkte. Meer informatie over de omdraaiing die in Costa Rica werd en wordt bewerkstelligd, vind je in: The World Bank, ‘Costa Rica; Forest Strategy and the Evolution of Land Use’, 2000, Documents.worldbank.org; Nell Lewis, ‘This country regrew its lost forest. Can the world learn from it?’ CNN, 27 juli 2020, Cnn.com; Sebastián Rodríguez, ‘How Costa Rica reversed deforestation and raised millions for conservation’. Diálogo Chino, 7 januari 2020, Dialogochino.net. ↩︎
• 10
  Uit A Life on our Planet, een documentaire met David Attenborough uit 2020. ↩︎
• 11
  Deze (volgens sommigen conservatieve) cijfers haalde ik voornamelijk uit Cowspiracy.com/facts en Seaspiracy.org/facts. ↩︎
• 12
  Uit de eerder genoemde documentaire A Life on our Planet. ↩︎
• 13
  Uit de eerder genoemde documentaire Groen Goud. Zie GeldGaatNooitOverGeld.org/tegenlicht-groen-goud. ↩︎