Tot zover een voornamelijk theoretisch antwoord op de vragen ‘wat is er misgegaan met geld?’ en ‘wat is er mis met meer?’. Om dit antwoord samen te vatten:

• Geld, in onze portemonnee of op onze bankrekening en geleend of niet, is een rentedragende schuld. Accurater gezegd: een rentedragende schuld is wat er systematisch van geld is gemaakt.
• Wie een door de banken geaccepteerd betaalmiddel gebruikt, handelt in schuld en werkt voor schuld.
• Op dit rentespel hebben we een onverzadigbare samenleving gebouwd. Er is altijd meer schuld dan dat er geld is om schulden af te betalen, waardoor er altijd meer naar het systeem terugmoet dan eruit komt, waardoor het moment van genoeg altijd harder van ons wegloopt dan dat wij er naartoe kunnen werken.

Voor mij is het enorm waardevol geweest om zicht op deze dynamieken te krijgen. Het heeft me geholpen om de stress die ik als kind al om me heen voelde, maar nauwelijks begreep, te begrijpen. Nog waardevoller (en confronterender) werd het toen ik zicht kreeg op hoe nooit genoeg doorwerkt in de wereld, in de maatschappij en in ons.

De rest van dit hoofdstuk gaat over:

• de verwarring die van economische groei een heilige graal heeft gemaakt;
• de invloed van deze verwarring op onze geestelijke, emotionele en zelfs fysieke gezondheid;
• de armoede die concurrentie in de hand werkt;
• de prachtige kern van waarheid die schuilgaat in het fenomeen concurrentie.