Dit is Emile. Emile is gek van vliegen en wil piloot worden. Wanneer hij later groot is, blijkt de pilotenopleiding erg duur. Geld bij een bank lenen is geen optie, want Emile heeft geen onderpand, oftewel reserve, waar de bank beslag op zou kunnen leggen. Emiles vader heeft dat onderpand wel: een huis. Dat huis is echter al een onderpand, voor de nog niet afbetaalde lening die Emiles vader jaren geleden afsloot om het huis te kopen.

Toch is er een weg. Volgens de taxateur en de bank is het huis sinds de aankoop in waarde gestegen. Het heeft zogenaamde overwaarde gekregen. Deze overwaarde kan dienen als onderpand voor een extra lening.

Emiles vader ziet zijn zoon graag een gepassioneerd leven leiden, dus sluit hij de lening voor Emile af. Emiles droom lijkt in vervulling te gaan. Hij laat zich opleiden tot piloot en kan niet wachten om aan de slag te gaan.

Hij mag wachten. Zes jaar lang.

‘Ik heb me drie slagen in de rondte gesolliciteerd’, vertelt hij in de documentaire die zijn zus Suzanne over hem maakt.¹De documentaire heet Het laatste uur in de zon en je vindt een trailer op GeldGaatNooitOverGeld.org/het-laatste-uur. ‘De proef-checks die ik jaarlijks moet maken om mijn brevet weer geldig te maken, die zijn te duur. En op een gegeven moment blijf je er maar geld tegenaan smijten, omdat je nog hoop hebt, en daar heb ik niet zo’n zin in eigenlijk. Ik vind het wel genoeg, qua lening.’

—‘Hoeveel is het nu?’ vraagt Suzanne.

‘Het is nu 136.400 euro.’

De lening leidt niet tot ruzie binnen de familie, maar wordt er wel een onderdeel van. Emile denkt er altijd aan wanneer hij zijn vader spreekt; zijn vader zegt dat het de boel in tweeën heeft gehakt. ‘We hadden een leven voor de handtekening en een leven erna.’

Voor heel veel mensen is Emiles verhaal dagelijkse realiteit. Werken zodat je de rente op een lening kunt terugbetalen, terwijl de lening niet afneemt en je dus blijft werken om rente te betalen. Omdat een droom niet uitpakte zoals je voor ogen had.

Voordat je nu met een hooivork op de dichtstbijzijnde bank afstormt: ik geloof niet dat de bankier die de lening aan Emiles vader heeft verstrekt, dit leuk vindt. Ik geloof eerder dat de bankier zich klote voelt bij het idee dat de lening een strop is geworden. Maar afspraak is afspraak, en als Emiles vader de afspraak niet nakomt, verliest de bank het geld dat de bank uit niets creëerde.

Er zijn genoeg bankiers die heel graag kijken naar hoe ze de afspraak minder nijpend kunnen maken, maar nijpend blijft de afspraak bijna altijd. Immers, zoals de zakenman tegen de inheemse Amerikaan zegt: ‘Als directeur móet ik winst maken.’

Hiermee wil ik herhalen dat financiële oplichterij (of in dit geval: financiële afsprakerij) voortkomt uit een dieper patroon dat bijna overal de orde van de dag bepaalt. Banken, bankiers en mensen met vermogen zijn onderdeel van dit patroon, maar niet de oorzaak.

_

• 1
  De documentaire heet Het laatste uur in de zon en je vindt een trailer op GeldGaatNooitOverGeld.org/het-laatste-uur. ↩︎