Het verhaal van het dorp
Stel, je woont met een groep mensen in een dorp. Jullie verbouwen samen voedsel, melken koeien en maken spullen. Je ruilt, helpt en geeft wat je over hebt. Verse melk wil je immers niet laten verzuren, en als jij een keer te weinig hebt, zal er vast iemand zijn met een overschot.
Dit werkt. Er is altijd genoeg, nooit teveel en meer is ook niet nodig. Jullie doen het samen, vertrouwen elkaar en daar bouwen jullie op.
Op een dag loopt een man het dorp in. Hij draagt een crèmekleurig pak en zwarte lakschoenen. Hij verkent het dorp, praat met een aantal dorpelingen en roept vervolgens een bijeenkomst in het leven.
‘Wat jullie doen slaat nergens op’, zegt hij resoluut. ‘Jullie maken het leven veel te moeilijk. Ik wil jullie graag helpen.’
Niemand in het dorp vindt het leven moeilijk, maar dingen kunnen misschien wel makkelijker. Je luistert naar wat de man te vertellen heeft.
‘Ik heb een innovatief idee’, zegt hij. ‘Elk gezin in dit dorp krijgt van mij tien briefjes. Op elk briefje staan de woorden “tien euro”. Vanaf nu gebruiken jullie die briefjes om te onderhandelen en te ruilen.’
Jij en je mededorpelingen kijken verbaasd. Ruilen kennen jullie, maar ‘onderhandelen’? Geen idee wat dat betekent en ook niet waar het toe dient. En trouwens, moeten die briefjes geruild worden? Kunnen ze niet ook gegeven worden?
De man ziet er uit alsof hij weet waarover hij praat, dus jullie besluiten zijn idee te proberen.
Een paar dagen later zijn jullie enthousiast. Hoeveel makkelijker is het om te ruilen met een middel dat niets weegt en overal voor ingezet kan worden? De bakker hoef je niet meer te vragen of hij wel een kip wil voor het brood dat je bij hem haalt; je geeft hem gewoon zo’n briefje!
Weer een paar dagen later beginnen jullie twee dingen te merken:
Overschotten worden niet zomaar meer weggegeven. Ergens is dat logisch, want waarom zou je nu iets weggeven als je er straksmisschien zo’n briefje voor kunt krijgen? En andersom, waarom zou je nu een briefje geven voor zaken die je op dit moment niet nodig hebt?
Vertrouwen in elkaar begint plaats te maken voor vertrouwen in die briefjes. Het vertrouwen dat als jij iets geeft, dat het op de één of andere manier z’n werk zal doen en zowel voor jou als voor het geheel zal zorgen, begint plaats te maken voor een verwachting: de verwachting dat je een briefje ‘krijgt’ voor zaken die je ‘geeft’.
De eerste melk verzuurt en wordt waardeloos. Dat is nog nooit gebeurd, maar elk voordeel heeft zo z’n nadeel, toch?
De man met de lakschoenen heeft jullie gang van zaken gadegeslagen. ‘Dit gaat best lekker,’ verklaart hij, ‘ik kan weer gaan.
‘O, nog één ding: over een week kom ik terug en dan wil ik dat elk gezin me elf briefjes van tien euro laat zien. Dat elfde briefje geven jullie aan mij, als waardering voor de vooruitgang die ik mogelijk heb gemaakt.’
‘Maar,’ vraagt een dorpsgenoot perplex, ‘waar moet dat elfde briefje vandaan komen?’
De man tovert een geruststellende glimlach op zijn gezicht.
—‘Dat zullen jullie vanzelf zien.’
Hij draait zich om en loopt het dorp uit.
Stel dat dit elfde briefje van tien euro niet wordt bijgemaakt. Stel daarnaast dat er geen briefjes van buitenaf het dorp in stromen. Elk elfde briefje dient uit jullie eigen zak te komen. Stel tenslotte dat afspraak afspraak is: ieder gezin móet dat elfde briefje kunnen overhandigen, anders zwaait er wat.
Voordat je de bladzijde omslaat: wat voor situatie zie je ontstaan?
Hoe zou je je daarbij voelen?
