Geven en weggeven

‘Mundo, wat als mensen jouw vertrouwen schenden?’

Deze vraag wordt me regelmatig gesteld wanneer ik over mijn nieuwe businessmodel praat. Nu ik wat ervaringen rijker ben, is dit mijn antwoord: volgens mij valt echt vertrouwen niet te schenden. Als ik zuiver geef en iemand besluit daar misbruik van te maken, geloof ik dat die persoon daar meer last van heeft dan ik, ook als hij of zij het niet doorheeft. Een wezenlijkere vraag vind ik: hoe zuiver geef ik? En is er sprake van misbruik, of van onbewust gedrag?

Toen ik nog vaste prijzen hanteerde, klopten twee mannen los van elkaar bij me aan met hetzelfde probleem. Allebei wilden ze doorstromen naar het volgende Qigong-lesblok; allebei zeiden ze de lessen niet meer te kunnen betalen. Ik bood ze aan om gratis mee te doen. Beide mannen zeiden dankbaar ‘ja’. Beide mannen kwamen niet meer naar de les.

Nu ik mijn prijzen heb losgelaten, gebeurt dit over de hele linie. Mensen die eerst nog vooraf voor een lesblok betaalden en elke week keurig op tijd kwamen, komen nu steevast te laat. Of niet. Meerdere keren sta ik privéles te geven, aan mezelf, in een studio waarvan de huur gewoon doortikt.

Vinden ze Qigong niet fijn meer? Brengt Qigong ze niet meer wat het ze eerder wel bracht? Jawel. Ze hoeven alleen niet meer vooraf te betalen voor hun plek. ‘Kom wanneer je wilt,’ zeg ik, ‘geef wanneer je wilt, doe wat je hart je ingeeft.’ Hiermee denk ik een liefdevolle uitnodiging te doen, maar wat ik vaak terugkrijg, meestal vlak voor de les pas, gaat als volgt: ‘Ja, nee, vanavond is geen goed idee want ik had een drukke dag en straks is Studio Sport en er zit een velletje aan de zijkant van mijn nagel dat pijn doet, dus nu even niet.’

Even voel ik me ontzettend gepiepeld. Dan komt er een vraag op: Wie gedraagt zich onbewust? Zij? Ik? Of allebei?

In de zomer voor onze eerste avond De Ruimte In, trok ik acht dagen alleen door de bergen van Schotland. Ik had geen klok, mijn telefoon stond uit en ik bevond me voornamelijk buiten de wandelpaden. Geïnspireerd door wat ik meemaakte, organiseer ik een zomer later twee keer ‘Een Week Natuurlijk’. Voor mensen die zoiets ook willen meemaken, maar het niet alleen durven of willen.

Twee keer neem ik een kleine groep de bergen in. We navigeren met behulp van een papieren kaart en een analoog kompas — en belangrijker nog: vanuit onze ogen, vanuit de signalen van ons lichaam en vanuit een ritme dat geen kloktijd kent. Sommige deelnemers komen na afloop meteen met een financiële blijk van waardering; anderen doen er iets langer over. Eén deelnemer, Evelien, wacht tot ik twee maanden na de reis via e-mail aan de bel trek.

‘Ja, sorry dat ik nog niets heb laten horen’, schrijft ze terstond. ‘Kun je mij een factuur sturen voor 150 euro inclusief BTW?’

Ik lees haar bericht, denk Jottum! en stuur meteen een factuur met een kort dankbericht. Fijn, praat ik mezelf aan, nu kan ik er een strik omheen doen.

De strik wringt en al gauw besef ik dat dit niet door het bedrag komt. Een andere deelnemer kwam met een lager bedrag en dat voelde helemaal schoon. Eveliens bedrag voelt dat niet.

Nu weet ik niet wat Evelien beweegt, want ik heb het niet gevraagd, dus laat ik het vragen.

‘Ik stuurde je zonder pardon een factuur,’ beken ik aan de telefoon, ‘terwijl ik niet kon voelen vanuit welke plek jouw bedrag kwam. Wil je mij vertellen hoe je erop bent gekomen?’

Evelien reageert rustig: ‘Nou, ik had een budget voor de reis gemaakt, met daarin een deel voor jou. Maar alles bij elkaar kostte de reis me meer dan ik had voorzien, dus er bleef eigenlijk niks over. Ik had je graag meer willen geven, maar dit is wat ik nu kan missen.’

—‘Ah ja, nu snap ik het’, reageer ik prompt. ‘Helemaal goed, dank je wel voor je uitleg, dank je wel voor je gift.’

We wisselen nog wat woorden en hangen op.

Nu voelt het goed en af, vertel ik mezelf, terwijl het opnieuw niet goed voelt. Als ik mezelf echt eerlijk laat spreken, snap ik niet dat Evelien de reis op zo’n manier afrondt.

Ik probeer het te laten, maar het voorval blijft af en aan in me spoken.

Totdat er maanden later ineens een kwartje valt.

Evelien heeft haar gift aan mij tot sluitpost van de reis gemaakt. Tenminste, dat is het idee dat me bekruipt. Dat er op mij beknibbeld kan worden, omdat ik de enige post ben die geen vaste prijs hanteert.

Ik vind het best een slim idee dat me bekruipt. Een lekker idee zelfs, want nu heb ik gelijk en Evelien niet.

Ik weet alleen ook dat ik dit niet zeker kan weten. Dus blijft het wringen, want ik check mijn lekkere idee niet bij haar, want mijn hoofd zegt dat ik het moet laten liggen: Te laat Mundo. Dit heet leergeld.

Ik trek wel lering. De Qigong-lessen ontsla ik van de vrijblijvendheid die voor niemand blijkt te werken. Met uitzondering van een proefles, bied ik geen losse sessies meer aan. Mensen betalen nu vooraf een minimumbedrag voor een lesblok, genoeg om de kosten van de studio te dekken. Verder blijft de uitnodiging staan: ‘Geef na afloop en vanuit je hart wat goed en kloppend voelt.’

De lessen beginnen weer vol te lopen.

En we zijn nog niet klaar met oefenen.

Een dag na haar proefles stuurt Sofia mij een bericht. ‘Ik zou heel graag blijven meedoen, maar ik kan de lessen nu niet betalen. Wanneer ik een baan heb, zie je mij terug.’

Direct vliegen mijn duimen naar de toetsen. ‘Als geld op dit moment een obstakel is,’ tikken ze gretig, ‘wil ik het obstakel graag uit de weg halen: je bent welkom om gratis te komen.’ Bijna druk ik op ‘verzenden’ en dan houd ik halt.

Dit heb ik eerder gedaan.

Ik leg de telefoon neer en haal een paar keer adem. Dan begin ik iets anders te typen: ‘Als geld op dit moment een obstakel is, wil ik het obstakel graag uit de weg halen. Wat is voor jou mogelijk? Ik ben geneigd je de lessen gratis aan te bieden, maar gratis leert me vooral dat mensen de lessen niet serieus nemen. Een bedrag, hoe laag het ook is, helpt mensen zich aan de lessen te committeren en er echt iets uit te halen. Dat geschreven hebbende: als je echt geen geld hebt en je wilt graag komen, ben je welkom.’

Sofia antwoordt direct: ‘Ik begrijp wat je zegt, en dank je wel voor je aanbod. Is honderd euro voor de resterende tien lessen van dit blok oké?’

Verbaasd kijk ik naar het scherm. Sofia biedt meer dan het kostendekkende minimum dat ik hanteer.

Weer een kwartje.

Wanneer ik zeg ‘Geef vanuit je hart wat voor jou kloppend voelt’, maken veel mensen daarvan: ‘O, het is dus gratis, oftewel goedkoop, oftewel weinig waard, oftewel niet serieus te nemen.’ Ik geloof niet dat ze dit met opzet doen, maar ik zie het overal gebeuren en maak het nu zelf mee.

Ik glimlach terwijl ik denk ik aan een gesprek dat ik ooit op televisie aanschouwde. Een journalist sprak een vrouw aan die op de Amsterdamse Huishoudbeurs in een rij stond:

Dit mes snijdt natuurlijk aan twee kanten. Op dure zaken zeggen de meeste mensen niet zomaar ‘ja’. Een dure ’ja’ is meestal bewuster en serieuzer dan een goedkope of gratis ‘ja’. Prijzen kunnen dus een waardevol hulpmiddel zijn om hartzaak van bijzaak te scheiden. Kunnen. Want als iemand iets niet kan betalen, of zichzelf aanpraat het niet te kunnen betalen, of het duur vindt, heeft de prijs het vaak al bepaald: Niet voor mij. De vraag ‘Hoe belangrijk is dit voor me?’ krijgt geen ruimte.

Omgekeerd, zoals die mevrouw op de Huishoudbeurs prachtig illustreerde: wanneer betalen ineens niet meer ‘moet’, zijn er genoeg mensen die ’ja’ zeggen, puur en alleen omdat ‘ja’ zeggen niks kost.

Deze kronkel heerst niet alleen in de geest van mensen met kleine portemonnees. Ik heb goed verdienende mensen die in dure auto’s rijden en regelmatig uit eten gaan, zonder blikken of blozen horen zeggen: ‘Nee, daar heb ik echt geen geld voor.’ Of nog minder waar: ‘Ik heb geen geld.’